ဖ်က္ဆီးခံခဲ့ရတဲ့ နာလႏၵာတကၠသုိလ္ႀကီး အေၾကာင္း

ေရးသားသူ – ဘိကၡဳေကသရ(Bhikkhu Kesara)
နာလႏၵာတကၠသုိလ္ဟာ ေရွးအိႏၵိယတကၠသုိလ္ေတြထဲမွာအထင္ရွားဆုံးျဖစ္တယ္။ အိႏၵိယေရွးေဟာင္းဌာနကရွာေဖြေတြ႕ရွိခဲ့ ၿပီး အပ်က္စီး အၾကြင္းအက်န္ေတြကုိ ဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားပါတယ္။ တည္ေနရာေတာ့ ေရွးေဟာင္း မာဂဓတုိင္းရွိရာ ဗီဟာ ျပည္နယ္ အတြင္းမွာ ျဖစ္တယ္။ မာဂဓတုိင္းဟာ ဗုဒၶ၀ါဒ စတင္ထြန္းကားရာေနရာျဖစ္ၿပီး ယခုေခၚေ၀ၚေနတဲ့ ဗီဟာ ဆုိတဲ့ အမည္ဟာ ဒီျပည္နယ္တြင္းမွာေတြ႕ရတဲ့ ဗုဒၶဘာသာဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားစြာရဲ႕ ၀ိဟာရ ဆုိတဲ့ အမည္ကုိ အစြဲျပဳၿပီးျဖစ္ေပၚလာ တာလုိ႔ ေျပာၾကပါတယ္။ နာလႏၵာဟာ ဗုဒၶျမတ္စြာ သက္ေတာ္ထင္ရွားရွိစဥ္က စည္ကားတဲ့ ၿမိဳ႕တစ္ၿမိဳ႕ျဖစ္ခဲ့တယ္။
ဗုဒၶျမတ္စြာ ဟာ နာလႏၵာကုိ ေဒသစာရီ ၾကြခ်ီေတာ္မူခဲ့ပါတယ္။ ဒီလုိ ၾကြခ်ီေတာ္မူတဲ့အခါ အမၺ၀န သရက္ေတာေက်ာင္းမွာ ေနာက္ပါ ရဟန္း ေတာ္ေတြနဲ႔ သီတင္းသုံးေနထုိင္ေတာ္မူခဲ့ေၾကာင္း သိရတယ္။ နာလႏၵာဟာ ရွင္သာရိပုတၱရာ မေထရ္ျမတ္ရဲ႕ ဇာတိၿမိဳ႕လည္း ျဖစ္တယ္။ အေသာကမင္းႀကီးဟာ အရွင္ျမတ္ရဲ႕ဓါတ္ေတာ္ေတြကုိ ဌာပနာတည္ၿပီး အရွင္ျမတ္ ပရိနိဗၺာန္ျပဳရာေနရာမွာ ေစတီ ေတာ္တစ္ဆူတည္ထားခဲ့တယ္။
ဟရရွ သီလဒိတ် မင္းလက္ထက္မွာ ပညာသင္ယူဖုိ႔ အိႏၵိယႏုိင္ငံကုိ ေရာက္ရွိခဲ့တဲ့ နာမည္ ေက်ာ္ ခရီးသည္ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္ရဲ႕မွတ္တမ္းက တစ္ဆင့္ နာလႏၵာတကၠသုိလ္ရဲ႕ အေၾကာင္းအရာ အေတာ္မ်ားမ်ားကုိ သိၾကရတယ္။ ေနာက္ထပ္ အိႏၵိယကုိ လာေရာက္ၿပီး နာလႏၵတကၠသုိလ္မွာ ပညာဆည္းပူးခဲ့တဲ့ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ အိခ်င္း (၆၇၅-၆၈၅) ကလည္း သူ႔ရဲ႕ မွတ္တမ္းမွာ တကၠသုိလ္ႀကီး အေၾကာင္းကုိ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ သူတုိ႔ထက္ ေရွးက်တဲ့ တ႐ုတ္ ခရီးသည္ရဟန္းေတာ္ ဖာယီ ယန္ လက္ထက္ကေတာ့ နာလႏၵာဟာ သာမာန္ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းငယ္ တစ္ေက်ာင္းမွ်သာ ျဖစ္ေၾကာင္းသိရတယ္။ တိဘက္ သမုိင္းဆရာ တာရာနာထ ကလည္း ဒီ တကၠသုိလ္ႀကီး အေၾကာင္းေရးသားထားတယ္။
ကုမာရဂုပတဘုရင္ (၄၁၅ – ၄၅၅) ဟာ နာလႏၵာမွာ ပထမဆုံး ဗုဒၶဘာသာ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းတစ္ေက်ာင္းကုိ တည္ေဆာက္ခဲ့ တယ္လုိ႔ ယူဆရပါတယ္။ ေက်ာင္းတုိက္ရဲ႕ ရည္ရြယ္ခ်က္ဟာ ဗုဒၶ၀ါဒ က်မ္းစာေတြကုိ သင္ၾကားပုိ႔ခ်ဖုိ႔ျဖစ္တယ္။ ေက်ာင္းတုိက္ ေနရာဟာ ၿမိဳ႕နဲ႔ မနီးလြန္း မေ၀းလြန္း ေနရာမွာ တည္ရွိလုိ႔ ဒီ ရည္ရြယ္ခ်က္အတြက္ အသင့္ေတာ္ ဆုံးေနရာတစ္ခုျဖစ္ခဲ့တယ္။
နာလႏၵာ တကၠသုိလ္ႀကီးဟာ အဲဒီ ေက်ာင္းတုိက္ကေလးကေန ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္သြားခဲ့ျခင္းျဖစ္တယ္။ ေႏွာင္းေခတ္ ဘုရင္ေတြ ျဖစ္တဲ့ ဗုဒၶဂုပတ (၄၅၅ – ၄၆၇)၊ ဇတဂထ ဂုပတ (၄၆၇ – ၅၀၀)၊ ဗလဒိတ် (၅၀၀ – ၅၂၅) နဲ႔ ၀ိဇယ ဘုရင္ (၅၂၅) တုိ႔ဟာ နာလႏၵာ တကၠသုိလ္ႀကီးအတြက္ တုိးခ်ဲ႕ေက်ာင္းေဆာင္ အေဆာက္အဦးေတြကုိ ေဆာက္လုပ္ လွဴဒါန္းခဲ့ၾကတယ္။ ဗလ ဒိတ် ဘုရင္ဟာ ေပ (၃၀၀) ဉာဏ္ေတာ္ရွိတဲ့ ဘုရား၀တ္ျပဳဖုိ႔ အခန္းေဆာင္တစ္ေဆာင္ကုိ ေဆာက္လုပ္လွဴဒါန္းခဲ့တယ္။ သူ႕ရဲ႕သား ေတာ္ကေတာ့ ပၪၥမေျမာက္ ေက်ာင္းေဆာင္ကုိ လွဴဒါန္းခဲ့တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။ ဟရရွ သီလဒိတ် ဘုရင္ကေတာ့ ဆ႒မေျမာက္ ေက်ာင္းေဆာင္နဲ႔ တကၠသုိလ္ ပတ္ပတ္လည္က အျမင့္ (၉) ေပရွိတဲ့ တံတုိင္း၀န္းႀကီးကုိ လွဴဒါန္းခဲ့တယ္။

ေအဒီ (၁၀) စုႏွစ္ ရႊင္က်န္ေရာက္ရွိတဲ့အခ်ိန္မွာ တကၠသုိလ္ႀကီးအတြင္း ေနထုိင္ၿပီး ပညာသင္ယူတဲ့ ေက်ာင္းသားေပါင္း (၁၀၀၀၀) ရွိတယ္လုိ႔ သိရပါတယ္။ ဒီေက်ာင္းသားေတြ အားလုံးမွာ အိႏၵိယႏုိင္ငံ ေဒသ အသီးသီးက လာေရာက္ပညာသင္ၾကားသူေတြ ပါ၀င္သလုိ ႏုိင္ငံရပ္ျခားက ေက်ာင္းသားေတြလည္း ပါ၀င္ေၾကာင္းသိရတယ္။ နာလႏၵာ ဆုိတာကေတာ့ အသိပညာ အတတ္ပညာကုိ ကုိယ္စားျပဳတဲ့ၾကာပန္း ဆုိတဲ့ အဓိပၸါယ္ျဖစ္ပါတယ္။ စတင္တည္ေထာင္ခ်ိန္မွ စ၍ ရာစုေပါင္း ၆ရာစု ေက်ာ္(၁၂ရာစုခန္႔အထိ) တုိးတက္စည္ပင္ခဲ့တဲ့ ဗုဒၶဘာသာဆုိင္ရာ တကၠသုိလ္ႀကီးျဖစ္ပါတယ္။ ေက်ာင္းသားမ်ားအတြက္ အေဆာင္ေပါင္း ၂၀၀ နီးပါး ပါ၀င္ပါတယ္။
နာလႏၵာဟာ အဲဒီ ေခတ္ကာလ က အိႏၵိယမွာ အႀကီးမားဆုံး တကၠသုိလ္ႀကီးျဖစ္ခဲ့တယ္။ ေက်ာင္းတုိက္ႀကီးရဲ႕ ေက်ာင္းအုပ္ ဆရာေတာ္ဟာ အိႏၵိယရဲ႕ က်မ္းအတတ္ဆုံး သံဃာမေထရ္ျမတ္ ျဖစ္တယ္။ ရႊင္က်န္ေရာက္ရွိတဲ့အခ်ိန္မွာ ေက်ာင္းတုိက္ရဲ႕ ေက်ာင္းအုပ္ အဓိပတိ မေထရ္ဟာ သီလဘာျဒ မေထရ္ျမတ္ျဖစ္ေၾကာင္း သိရပါတယ္။ အဲဒီ ေခတ္ တကၠသုိလ္ႀကီးမွာ ေက်ာင္းသားေပါင္း (၁၀၀၀၀) ၊ စာခ် ဆရာေပါင္း (၁၅၁၀) နဲ႔ အလုပ္သမားေပါင္း (၁၅၀၀) ရွိခဲ့တယ္။
ႏုိင္ငံျခားေက်ာင္းသားေတြထဲမွာ တိဘက္၊ တ႐ုတ္၊ ဂ်ပန္၊ ကုိရီးယား၊ ဆုမၾတာ၊ ဂ်ားဗားနဲ႔ သီရိလကၤာက ေက်ာင္းသားေတြပါ၀င္ေၾကာင္းလည္းေတြ႕ရတယ္။ နာလႏၵာ တကၠသုိလ္ႀကီးမွာ ပညာသင္ယူ ခြင့္ရဖုိ႔ လူေတြ႕ႏူတ္ေမးစစ္ေဆး မူကုိ ေျဖဆုိရပါတယ္။ အ၀င္ ခန္းမႀကီးမွာ စာခ် ပါေမာကၡ တစ္ဦးက ေက်ာင္းသားသစ္ေတြကုိ ႏူတ္ေမး စစ္ေဆးၿပီး ဒီ ပါေမာကၡ ဆရာေတာ္ကုိ ဒြါရ ပ႑ိတလုိ႔ ေခၚေၾကာင္းသိရတယ္။ သကၠတ ဘာသာစကားတတ္ေျမာက္မူဟာ လုိ အပ္ခ်က္တစ္ရပ္ျဖစ္ၿပီး ဒီဘာသာစကားကုိ သုံးၿပီး သင္ၾကားပါတယ္။ အိႏၵိယမွာ အဆင့္ျမင့္ ဗုဒၶ၀ါဒစာေပေတြကုိ သင္ယူမဲ့ တ႐ုတ္ရဟန္းေတာ္ေတြဟာ ဂ်ာဗားကုိ အရင္သြားၿပီး သကၠတဘာသာ သင္ရတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္။
၀င္ခြင့္စာေမးပြဲဟာ ခက္ခဲလုိ႔ ႏုိင္ငံျခားေက်ာင္းသား (၂၀) % သာ ၀င္ခြင့္ရၾကၿပီး၊ ေဒသခံေက်ာင္းသားေတြကေတာ့ (၃၀)% သာ ၀င္ခြင့္ရၾကတယ္ လုိ႔ ရႊင္က်န္ရဲ႕မွတ္တမ္းမွာ ေဖာ္ျပထားတယ္။ ဒါေၾကာင့္မုိ႔လုိ႔ ပညာေရးအဆင့္တန္းဟာ ျမင့္မားမယ္လုိ႔ ခန္႔ မွန္းရပါတယ္။ ဗုဒၶ၀ါဒ သင္ၾကားမူစံႏႈန္းအရ ဇာတ္၊ ယုံၾကည္မူ၊ လူမ်ဳိးေရး အရ ခြဲျခားမူ မရွိေၾကာင္းလည္း သိရတယ္။ တကၠသုိလ္ႀကီးမွာ ျပင္ပေက်ာင္းသား မရွိဘူး။ တကၠသုိလ္ႀကီးကုိ ဘုရင္ကလွဴဒါန္းထားတဲ့ ရြာ (၇) ရြာရဲ႕ အခြန္ေငြေတြနဲ႔ လည္ပတ္တယ္။ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ အားလုံးအတြက္ မဟာယာနက်မ္းစာေတြကို မသင္မေနရ ျဖစ္တယ္။
သုိ႔ေသာ္လည္း အျခား ဗုဒၶ၀ါဒဂိုဏ္း (၁၈) ဂုိဏ္းက က်မ္းစာေတြကုိလည္း သင္ယူေလ့လာႏုိင္ၿပီး သိပၸံပညာ၊ ေဆးပညာ၊ နကၡတ္ပညာ၊ ပန္းခ်ီပညာနဲ႔ စာေပဘာသာရပ္ေတြ လုိ ေလာကီဘာသာရပ္ေတြကုိလည္း သင္ယူေလ့လာႏုိင္ေၾကာင္း သိရတယ္။ ဟိႏၵဴ ဒ ႆ နရဲ႕ ၀ါဒ (၆) ခုကုိလည္း သင္ၾကားၿပီး ဟိနယာန (ေထရ၀ါဒ) က်မ္းဂန္ေတြကုိလည္း သင္ၾကားပါတယ္။ ေထရ၀ါဒဆုိင္ရာ စီးပြားကူး သန္းမူ၊ အုပ္ခ်ဳပ္မူနဲ႔ နကၡတ္ပညာေတြလည္း ပါ၀င္ေၾကာင္းသိရတယ္။ တကၠသုိလ္ရဲ႕ နကၡတ္ၾကည့္ရာ အေဆာက္အဦးဟာ အလြန္ျမင့္မားေၾကာင္းလည္း သိရတယ္။ ဘာသာရပ္ဆုိင္ရာ ပုိ႔ခ်မူေတြ၊ အယူ၀ါဒဆုိင္ရာ အေျခအတင္စကားယွဥ္ၿပိဳင္မူေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးမူေတြဟာ သင္ၾကားမူရဲ႕ အစိတ္ပုိင္းေတြျဖစ္တယ္။ ေန႔စဥ္ တစ္ရက္တာအတြင္းမွာ ပုိ႔ခ်သင္ၾကားမူအတန္းေပါင္း (၁၀၀) ရွိတယ္ၿပီး စည္းကမ္းတင္းၾကပ္တယ္လုိ႔ ရႊင္က်န္ရဲ႕မွတ္တမ္းမွာ ေဖာ္ျပထားတယ္။
နာလႏၵာ တကၠသုိလ္ဟာ ဧက (၃၀) က်ယ္တယ္။ ‘‘ရတန-သဂရ’’၊ ‘‘ရတန-နိဒိ’’၊ “ရတန-ရန္ဇန’’ လုိ႔ အမွည့္ေပးထားတဲ့ ႀကီး မားတဲ့ စာၾကည့္တုိက္ႀကီး သုံးခုလည္းရွိတယ္။ အဲဒီထဲက စာၾကည့္တိုက္တစ္ခုဟာ အထပ္ကုိးထပ္ပါရွိေၾကာင္းသိရတယ္။

နာလႏၵာတကၠသုိလ္ ကေန ေက်ာ္ၾကားတဲ့ ဗုဒၶစာေပပညာရွင္ေတြကေတာ့ ‘‘နာဂဇုန၊ အရိယေဒ၀၊ ဓမၼပါလ၊ သီလဘျဒ၊ သံဃ ရကၡိတ၊ ကာမလေသလ၊ ဗ၀ိေ၀က၊ ဒီဃနဂ၊ ဓမၼကိတၱိ’’ စတဲ့ မေထရ္ေတြျဖစ္တယ္။ ဒီ ရဟန္းေတာ္ေတြရဲ႕ က်မ္းဂန္ေတြကုိ တိဘက္နဲ႔ တ႐ုတ္ ဘာသာျပန္မူေတြမွာ ေတြ႕ႏုိင္ၿပီး၊ (၁၄) က်မ္းရွိတယ္။ မူရင္းဘာသာနဲ႔ က်မ္းဂန္ေတြကေတာ့ ေအဒီ ၁၂၀၀ခန္႔ မွာ တူရကီ Mamluk မင္းဆက္က Muslim invaders စစ္ဗုိလ္ မုိဟာမက္ဘက္ခီးယာခီးဂ်ီး(Bakhtiyar Khilji) နဲ႔ သူ႔စစ္တပ္ရဲ႕ မီး႐ႈိ႕ဖ်က္စီးျခင္းခံခဲ့ရပါတယ္။ တကၠသုိလ္အေဆာက္အအုံေတြကို ဖ်က္စီးျခင္း ၊ မီးရႈိ႕ျခင္း ၊ လူသူရဟန္းတုိ႔ကုိ သတ္ျဖတ္ျခင္းေတြျပဳလုပ္ျခင္းနဲ႔ အတူ နာလႏၵာတကၠသုိလ္ႀကီးဟာ ပ်က္စီးခဲ့ရပါတယ္။
နာလႏၵာတကၠသုိလ္ဟာ ကမာၻေပၚမွာ ပထမဆုံး စာေပသင္ယူေလ့လာေရးနဲ႔ အသိဉာဏ္ရွာေဖြေရး မီးျပတုိက္ႀကီးျဖစ္ခဲ့ၿပီး ႏွစ္ တစ္ေထာင္ၾကာေအာင္ ထြန္းကားခဲ့တယ္။ မာဂဓတုိင္းထိ ထုိးေဖာက္၀င္ေရာက္လာခဲ့တဲ့ ဘက္ခ္တိယာရဲ႕ စစ္တပ္ဟာ နာလႏၵာ တကၠသုိလ္ႀကီးကုိ မီးတုိက္ဖ်က္ဆီးခဲ့တယ္။ ဒီျဖစ္ရပ္ဟာ ရဟန္းေတာ္ေတြ ဆြမ္းစားေနခ်ိန္မွာ ျဖစ္ပ်က္ခဲ့တာလုိ႔ ဆို ၿပီး ေရွးေဟာင္းအေထာက္ထားေတြ တူးေဖာ္တဲ့အခါ အေရးတႀကီး စြန္႔ပစ္ခဲ့ဟန္ရွိတဲ့ အစားအစာေဟာင္းေတြကုိ ေတြ႕ရွိၾကရပါတယ္။ အေစ့အဆံေတြသုိေလွာင္ရာ အေဆာက္အဦးေတြမွာ ေတြ႕ရွိခဲ့တဲ့ မီးၾကြင္းေနတဲ့ အေစ့ဆန္ေဟာင္းေတြဟာ ဒီျဖစ္ရပ္ ကုိသက္ေသျပဳေနၾကတယ္။
ဘိကၡဳေကသရ
ref: The Six Buddhist Universities of Ancient India by D. Amarasiri Weeraratne
Credit – Thutazone
ရေးသားသူ – ဘိက္ခုကေသရ(Bhikkhu Kesara)