ပကိဏၰကနမကၠာရအစိေႏၱယ် ဘုရားရွိခိိုး

ေရႊေတာင္ျမိဳ႕က်ီးသဲေလးထပ္ဆရာေတာ္ဘုရားႀကီး ေရးသားေတာ္မူသည္

၁။ အစိေႏၱယ်၊ အပၸေမယ်၊ ေသဌေဇဌ၊ အတုုလပရမံ၊ အရဟံ ဘဂ၀ါ၊ သမၼာသမၺဳဒၶ၊ အႏုတၱရမာရဇိ၊ တိေလာကႏၱဂူ၊ သယမၻဴ ဘ၀ိႆရ၊ ဤသုိ႔ စသား၊ အသေခ်ၤယ်၊ နာမတံဆိပ္၊ ဂုဏ္၀ိသိဌ္ျဖင့္၊ ဇမၺဴဒိပ္မွတက္၍၊ ဘ၀ဂ္တုိင္ ေၾကညာလ်က္၊ ကာမ႐ူပ၊ အ႐ူပဟု၊ ၾသကာသသံုးရပ္၊ ေလာကဓာတ္၌၊ အျမတ္ထက္အျမတ္၊ သမုတ္အပ္ေသာ၊ လူနတ္ျဗဟၼာ၊ မဟာက၀ိန္၊ သုခမိန္တုိ႔သည္၊ ပညိေႁႏၵ ရွိတိုင္းျဖင့္၊ ျခားပုိင္းတြက္က်ံဳး၍၊ မဆံုးမကုန္ႏုိင္၊ မႀကံစည္ႏုိင္၊ မအံ့ၾသႏုိင္၊ ျပည့္လိႈင္ေထြျပား၊ မ်ားျပား က်ယ္၀န္းေသာ၊ ေက်းဇူးေတာ္အပံု၊ ဂုဏ္ေတာ္အေပါင္းႏွင့္ ျပည့္စံုေတာ္ မူထေသာ-

၂။ အမ်ိဳးျဖင့္ျမတ္ေသာသူ၊ ဘုန္းျဖင့္ျမတ္ေသာသူ၊ ဂုဏ္ျဖင့္ျမတ္ေသာ သူတုိ႔သည္၊ မာန္မူဖက္ၿပိဳင္ျခင္းငွာမထုိက္၊ မကုိ္ဋ္မဂၤလာ၊ ဤကမၻာ၌၊ ပထမာဒိက၊ ဘူမိပါလ၊ အာဒိစၥဂိုဏ္း၊ တုိင္းျပဳျပည္ျပဳ၊ သမၼဳတိေဒ၀ရာဇ္၊ ေနႏြယ္ျဖစ္၍၊ စင္စစ္အမ်ိဳးေတာ္အားျဖင့္ ျမတ္ေသာ ဇာတိမဟတၱဂုဏ္။ သံုးဘံုရပ္လံုး၊ ညႊတ္႐ံုးေကာ္ေရာ္၊ ပူေဇာ္ဦးညႊတ္ရာ ျဖစ္၍၊ စင္စစ္ ဘုန္းေတာ္အားျဖင့္ လြန္ျမတ္ေသာ ပုညမဟတၱဂုဏ္။ ၀သုန္ေသလာ၊ အဏၰ၀ါကုိ၊ ျမဴလႊာျပဳလ်က္၊ ႏိႈင္းတုစက္လည္း၊ ေက်းဇူးနက္တုိင္၊ မကုန္ႏုိင္သည္ျဖစ္၍၊ စင္စစ္ ဂုဏ္ေတာ္အားျဖင့္ ျမတ္ေသာ ဂုဏမဟတၱ ဂုဏ္။ ဤသံုးစံုေၾကာင့္၊ လူ႔ဘံုနတ္ဌာန္၊ ၿပိဳင္စံယွဥ္ေဖာ္၊ မေပၚမျပဴ၊ တစ္ဆူတည္းေသာ အပၸဋိပုဂိၢဳလ္ ျဖစ္ေတာ္မူထေသာ-

၃။ ဇမၺဴ႕က်က္သေရ၊ ခ်က္ေဗြဘူမိ၊ အပရာဇိခ႐ိုင္၊ ေညာင္မ႑ိဳင္ကုိ၊ စုိးပုိင္ေတာ္မူအံ့ေသာ ကာလ၌္၊ ကာမေလာကဓာတ္၊ ခုနစ္ရပ္လံုး၊ ဆတ္ဆတ္လိႈက္ခုန္၊ တုန္ဘနန္းမွ်၊ သန္းအကုေဋ၊ နတ္ဗုိလ္ေျခႏွင့္၊ မုိးေျမၾကည္းဟည္း၊ ပဲ့တင္တီးေအာင္၊ ဖ်က္ဆီးလုယက္လာေသာ၊ ေမခလာဂီရိ၊ ေတာင္တရွိမွ်၊ ေျပာင္ႀကီးေသဌ္နင္း၊ မာရ္နတ္မင္းကုိ၊ ျဖည့္တင္းေတာ္မူခဲ့ေသာ ပါရမီဉာဏ္၊ ကံသမၻာရွိန္၊ ၀ရဇိန္လွ်ံေျပာင္၊ ေရႊဘုန္းေရာင္ျဖင့္၊ ေမွာင္မ၀င္ခင္၊ ေအာင္ျမင္ေတာ္မူေစ၍၊ ကိေလ သာစက္၊ သံုးေထာင္၀က္ကုိ၊ ၿဖိဳဖ်က္ တုိက္လွန္ျခင္းငွာ၊ အာနာပါန ဘာ၀နာျဖင့္၊ ႐ူပါ၀စရ၊ အ႐ူပါ၀စရ၊ စတုတၳ သမာပတ္တုိ႔ကုိ၊ အာ၀ဇၨန၀သီ၊ သမာပဇၨန၀သီ၊ ပစၥေ၀ကၡဏ၀သီ၊ အဓိဌာန၀သီ၊ ၀ုဌာန၀သီ တည္းဟူေသာ၊ ၀သီေဘာ္ ငါးတန္ျဖင့္၊ အဖန္ဖန္ ေလ့လာေတာ္ မူၿပီးလွ်င္၊ ေရွးတီးကာလ၊ ဘ၀ရွည္က်ဴး၊ ျဖစ္ဖူးသမွ်၊ ေဒသရပ္ရြာ၊ ခႏၶာပင္စည္၊ အမည္အမ်ိဳးစေသာ၊ ပရမတ္ ပညတ္တုိ႔ကို၊ တပ္အပ္သိႏိုင္စြမ္းေသာ ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္။ သံုးတန္ဘံုသား၊ အမ်ားသတၱ၊ ေ၀ေနယ်တုိ႔၏၊ ကမၼဂတိ၊ စုတိပဋိသန္၊ လားရန္ဌာနႏွင့္ တကြ၊ ဒူရပဋိစၧႏၷ၊ သဏွသုခုမ ျဖစ္ေသာ ႐ူပါ႐ံုကုိ၊ အကုန္ျမင္ႏုိင္ စြမ္းေသာ ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္။ ေလးတန္ၾသဃ၊ အာသ၀ႏွင့္၊ ေယာဂဂႏၳာ၊ ေလးျဖာဥပါဒါန္၊ ေျခာက္တန္နီ၀ရဏ၊ အႏုသယ ခုနစ္အင္၊ သံေယာဇဥ္ ဆယ္တန္၊ ျခံရံလ်က္သား၊ မ်ားစြာေသာ အကုသုိလ္၊ ဗိုလ္ေျခကြပ္ကဲ၊ သူရဲကိေလသာ၊ ေထာင့္ငါးရာတုိ႔ကုိ၊ စင္စြာပယ္ျဖတ္၊ အလြန္ျမတ္ေသာ ေၾကာင့္၊ အရဟတၱမဂၢ၊ အမည္ရေသာ၊ အာသ၀ကၡယဉာဏ္။ ဤသံုးတန္ေသာ ၀ိဇၨာ၊ ခဲြစိတ္ျဖာေသာ္၊ ၀ိဇၨာရွစ္ပါးႏွင့္၊ ျပည့္စံုေတာ္ မူသျဖင့္၊ သယမၻဴအထြတ္၊ လူတမြတ္ဟု၊ မခၽြတ္သမုိက္အပ္ထေသာ-

၄။ ပေစၥကဗုဒၶါ၊ ရဟႏၱာဟူသမွ်တုိ႔၊ ရျခင္းငွာမထုိက္၊ သံုးတုိက္ဘံုသား၊ အမ်ားသတၱ၊ ေ၀ေနယ် ပုဂၢိဳလ္တုိ႔၏၊ အလုိဆႏၵ၊ အာသယ ကိန္းဟန္ကုိ၊ ဧကန္သိျမင္ႏုိင္ေသာ၊ အာသယာ ႏုသယဉာဏ္။ ဣေႁႏၵရင့္မရင့္ကုိ၊ ေထာက္ခ်င့္ သိစြမ္းႏုိင္ေသာ ဣႁႏၵိိယ ပေရာပရိယတၱိဉာဏ္။ ပရမတ္ပညတ္၊ အရပ္ရပ္လံုးစံုကုိ၊ အကုန္အစင္၊ သိျမင္ႏုိင္ေသာ သဗၺညဳတဉာဏ္။ သခါၤရ၊ ၀ိကာရ၊ လကၡဏ၊ နိဗၺာန္၊ ပညတ္တည္း ဟူေသာ ေဉယ်ဓံငါးအင္ကုိ၊ သိျမင္ေတာ္မူရာ၌၊ ဆီးကာ ပိတ္ပင္ျခင္း မရွိေသာ အနာ၀ရဏဉာဏ္၊ ယမုိက္ျပာဋိဟာ၊ လႊတ္ျခင္းအရာ၌၊ ေလ့လာေတာ္မူႏိုင္ေသာ ယမက ပါဋိဟာရိယဉာဏ္။ သနားထုိက္ လွစြာေသာ၊ ေ၀ေနယ်သတၱ၀ါကုိ၊ လြန္စြာသနားေတာ္မူေသာ မဟာက႐ုဏာ သမာပတၱိဉာဏ္၊ ဤေျခာက္တန္ေသာ ဆအသာဓာရဏ၊ ဉာဏလွ်ံေျပာင္၊ ျမတ္တန္ေဆာင္ကုိ၊ ညိႇိေထာင္ ထြန္းစုိက္ေတာ္ မူသည္ျဖစ္၍၊ ေ၀းနီးစၾက၀ဠာ၊ သမႏၱာရပ္၊ ေလာကဓာတ္တုိ႔ကုိ၊ ထုတ္ခတ္ထင္ထင္၊ ႐ႈျမင္ေတာ္မူႏုိင္ေသာ ပသာဒစကၡဳ၊ ဉာဏစကၡဳ၊ ဒိဗၺစကၡဳ၊ ဗုဒၶစကၡဳ၊ သမႏၱ စကၡဳတည္းဟူေသာ မ်က္စိေတာ္ ငါးလံုးျဖင့္၊ အဆံုးမဲ့ ျမင္ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

၅။ ပလႅင္အနိမိသ၊ စကၤမမွသည္၊ စတုတၳသတၱာဟ၀ယ္၊ ရတနာေရႊအိမ္၊ ခ်မ္းရိပ္ၿငိမ္ႏိႈက္၊ ေမြ႕သိမ္စံပယ္ေတာ္မူကာ၊ အဘိဓမၼာ ခုနစ္က်မ္းတြင္၊ ပဌာန္းေဒသနာကုိ၊ ေလ့လာဆင္ျခင္ေတာ္မူေသာ၊ အာႏုေဘာ္ ေတာ္ေၾကာင့္၊ အေသြးေတာ္အသားေတာ္၊ အ႐ိုးေတာ္စု၊ ၀တၳဳပသာ ဒိေႁႏၵအလံုးမွ၊ ၿပိဳးၿပိဳးျပက္ျပက္၊ ႐ိုး႐ိုးရက္ ေတာက္ပလ်က္၊ နီလ၊ ပီတ၊ ေလာဟိတ၊ ၾသဒါတ၊ မၪၨိ႒၊ ပဘာသရာ၊ မိလႅာရည္လုိ၊ ဖိတ္ဖိတ္ယိုမွ်၊ ညိဳေသာေရာင္ျခည္ေတာ္။ ဖဲကတၱီပါ၊ ဂီ၀ါလွ်ပ္ေျပ၊ ရႊန္းရႊန္းေ၀မွ်၊ ေရႊေသာေရာင္ျခည္ေတာ္။ ကသစ္ေခါင္ရန္း၊ ပန္းၾကက္ေမာက္ပီ၊ ေတြးေတြးခ်ီမွ်၊ နီေသာေရာင္ျခည္ေတာ္။ သာခြာေဘာ္ၾကဴ၊ ေဖြးေဖြးလူ သကဲ့သုိ႔၊ ျဖဴေသာေရာင္ျခည္ေတာ္။ ျပာလွ်ံ ညိဳလွ်ံ၊ ခုိလွ်ံစုေပါင္း၊ ႐ႈမေညာင္းမွ်၊ ေမာင္းေသာေရာင္ျခည္ေတာ္။ ထြန္းေပၚ၀င္း၀င္း၊ ထိန္လင္းစက္စက္၊ လွ်ပ္စစ္လက္သကဲ့သုိ႔၊ ၿပိဳးၿပိဳးျပက္ေသာ ေရာင္ျခည္ ေတာ္တည္းဟူေသာ ေရာင္ျခည္ေတာ္ ေျခာက္ဆုိင္ကုိ၊ တစ္ၿပိဳင္တည္း ကြန္႔ျမဴးေစလ်က္၊ လ-ေနအတိ၊ လွ်ံၿငိေျပာင္ေျပာင္၊ ဗိမာန္ေရာင္ႏွင့္၊ ေသာင္းေထာင္စၾကာ၀ဠာ၊ ထြန္းလင္းျဖာေသာ ျဗဟၼာႀကီးတုိ႔၏ ကုိယ္ေရာင္ကုိလ်က္၊ ႏွိပ္စက္လႊမ္းမုိးႏုိင္ေသာ ကုိယ္ေတာ္ေရာင္တုိ႔ျဖင့္၊ အေထာင္အေသာင္းေသာ ေလာကဓာတ္ကို၊ တလွ်ပ္လွ်ပ္ ထြန္းလင္း ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

၆။ ပရိဗိုဇ္တကၠတြန္း၊ ရဟန္းရေသ့၊ မုေန႔အရည္း၊ ဦးျပည္းတပသီ၊ ေဗရာဂီတုိ႔၏၊ ၀ါဒီအလုိက္၊ စ႐ိုက္ဘာ၀၊ က်င့္ေဆာင္ၾကေသာ၊ သာသနာ့ဗာဟီ၊ ေလာကီသီလတုိ႔ထက္၊ ဆထက္ေထာင္ရာ၊ သာလြန္ဘိသျဖင့္၊ အဓိသီလဟု သမုတ္အပ္ေသာ၊ အာပတ္ခုနစ္ပံုကုိ၊ လံုျခံဳစြာ ေစာင့္ေၾကာင္းျဖစ္ေသာ ပါတိေမာကၡသံ၀ရသီလ။ ဣေျႏၨေျခာက္ပါးကုိ၊ တားျမစ္ပိတ္ပင္ေၾကာင္းျဖစ္ေသာ ဣၿႏၨိယ သံ၀ရသီလ။ မိစာၦဇီ၀မွ ၾကဥ္ခြာလ်က္ စင္ၾကယ္စြာ အသက္ေမြးေၾကာင္း ျဖစ္ေသာ အာဇီ၀ပါရိသုဒၶိသီလ။ ပစၥည္းေလးျဖာကုိ၊ ပစၥေ၀ကၡဏာတင္၍၊ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ပစၥယသႏၷိႆိတသီလ။ ဤေလး၀ေသာ စတုပါရိ၊ သုဒၶိတံခြန္၊ အလြန္ျဖဴစင္၊ ျမဴမတင္ျခင္းတည္း ဟူေသာ သီလ၀ိသုဒၶိ။ မဟဂၢဳတ္ေလာကုတၱရာစ်ာန္၊ ျမဲျမံစြာ ေလ့လာျခင္းတည္းဟူေသာ စိတၱ၀ိသုဒၶိ။ ေျခာက္ဆယ့္ႏွစ္ျဖာေသာ၊ မိစာၦ၀ါဒီ၊ ၀ိတ႑ီညစ္ေၾကးမွ၊ ကင္းေ၀းျဖဴစင္လ်က္ အယူ၏ စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ဒိဌိ၀ိသုဒၶိ။ တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါးေသာ ယံုမွားသကၤာကုိ၊ ျဖတ္ခြာလြန္ေျမာက္ႏုိင္ေသာ၊ ဉာဏ္၏ စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ကခၤါ၀ိတရဏ၀ိသုဒၶိ။ မဂ္ဟုတ္သည္ မဟုတ္သည္ကုိ ျမင္ႏုိင္ေသာ၊ ဉာဏ္၏ စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ မဂၢါမဂၢဉာဏဒႆန ၀ိသုဒၶိ။ မဂ္သို႔ေရာက္ေၾကာင္း၊ အက်င့္ေကာင္းကုိ ျမင္ႏုိင္ေသာ၊ ဉာဏ္၏ စင္ၾကယ္ျခင္းတည္းဟူေသာ ပဋိပဒါဉာဏ ဒႆန ၀ိသုဒၶိ။ မဂ္ေလးရပ္ႏွင့္၊ သဟဇာတ္ သမၸယုတ္ျဖစ္၍၊ သစၥာေလးတန္ကုိ၊ ဆယ့္ေျခာက္နက္ေ၀ဖန္၍၊ ဧကန္သိျမင္ႏုိင္ေသာ ဉာဏဒႆန ၀ိသုဒၶိတည္းဟူေသာ ၀ိသုဒၶိခုနစ္ပါး၊ တရားဘြဲ႔ျဖဴ၊ သရဖူမကုိဋ္၊ ဦးစုိက္မဂၤလာ၊ ျမတ္တန္ဆာကုိ၊ တင့္တယ္စြာ ဆင္ယင္လ်က္၊ တဒဂၤ၀ိမုတၱိ၊ ၀ိကၡ မၻန၀ိမုတၱိ၊ သမုေစၦဒ၀ိမုတၱိ၊ ပဋိပႆမၻန ၀ိမုတၱိ၊ နိႆရဏ၀ိမုတၱိ တည္းဟူေသာ ၀ိမုတၱိငါးရပ္၊ တရားျမတ္ေၾကာင့္၊ ေလာကဓာတ္အလံုး၊ ညႊတ္က်ံဳးပူေဇာ္ရာ၊ အာဂါရမုနိ၊ အနာဂါရမုနိ၊ ေသကၡမုနိ၊ အေသကၡမုနိ၊ ပေစၥက မုနိတုိ႔ထက္၊ ကဲတက္လြန္ျမတ္စြာ၊ မုနိႏၵာဘိပ၀ရ၊ အတုလမုနိလည္းျဖစ္ေတာ္မူထေသာ-

၇။ ဂဂါၤ၀ါဠဳ၊ သဲစုျမဴဟန္၊ ပမာတန္ကဲ့သုိ႔၊ အနႏၱဂူ၊ နိဗၺာန္ယူကုန္ေသာ၊ ဆူဆူျမတ္စြာ၊ ေစာသတၳာတုိ႔၏၊ သြားရာလမ္းေၾကာင္း၊ စ႐ိုက္ေကာင္းမူလျဖစ္ေသာ၊ သီလသံ၀ရ၊ ဣၿႏၵိယသံ၀ရ၊ ေဘာဇနမတၱညဳတာ၊ ဇာဂရိယာႏုေယာဂ၊ သဒၶါ၊ သတိ၊ ဟီရိ၊ ၾသတၱပၸ၊ ဗာဟုႆစၥ၊ ၀ီရိယ၊ ပညာ၊ ေလးျဖာစ်ာန္တည္းဟူေသာ စရဏတရား တစ္ဆယ့္ငါးပါးတုိ႔ကုိ၊ အားသစ္ က်င့္ေဆာင္ေတာ္မူသျဖင့္၊ သယမၻဴတကာ၊ ျပည့္စံုရာသား၊ နာနာကုလတုိ႔၏၊ ေ၀ါဟာရ သဒၶါအနက္ကုိ၊ အခ်က္က်သိႏုိင္ေသာ အတၳပဋိသမၻိဒါ။ ၀ါစာဂီရတ္၊ ႏႈတ္သံလႊတ္က၊ ဇာတ္တူတူ မတူတူ၊ ဘာသာဟူသမွ်တုိ႔က၊ ဧကႏၱ သိႏုိင္ေသာ ဓမၼပဋိသမၻိဒါ။ တစ္ခုတစ္ခုေသာ ပုဒ္အကၡရာကုိ၊ သဒၵါ၏အလုိ၊ ၀ိၿဂိဳလ္, ၀စနတ္, ဓာတ္, ပစၥည္း, လိင္အန္ ျဖင့္၊ ေ၀ဖန္၍သိႏုိင္ေသာ နိ႐ုတၱိပဋိသမၻိဒါ။ ကိုယ္တုိင္သိသမွ် တရားတုိ႔ကုိ၊ သူတစ္ပါးသိစိမ့္ေသာငွာ၊ သဒၵါပညတ္သုိ႔တင္၍၊ စံုလင္စြာ ျမြက္ဆုိတတ္ေသာ ပဋိဘာနပဋိသမၻိဒါတည္းဟူေသာ သမၻိဒါေလးပါး။ ဣဒၶိ၀ိဓ၊ ဒိဗၺစကၡဳ၊ ဒိဗၺေသာတ၊ ေစေတာပရိယ၊ ပုေဗၺနိ၀ါသာႏုႆတိ၊ ယထာကမၼဳပဂ၊ အနာဂတံသတည္းဟူေသာ အဘိညာဥ္ခုနစ္ပါး။ ႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္၊ အ႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္အားျဖင့္၊ သမာပတ္ရွစ္ပါး။ ေက်းဇူးေတာ္တစ္ဆယ့္ရွစ္ပါး။ ထူးျပားဆန္းၾကယ္၊ အ့ံဖြယ္ေတာ္ တစ္ဆယ့္ရွစ္စံု။ ထုိမွ်ဂုဏ္ကုိ၊ ဥႆံု စိုးပုိင္ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

၈။ ေဒ၀ပုတၱမာရ္၊ ကိေလသမာရ္၊ ခႏၶမာရ္၊ မစၥဳမာရ္၊ အဘိသခါၤရမာရ္ ဤငါးတန္တုိ႔ကုိ၊ တုိက္လွန္ၿဖိဳခဲြ၍၊ ေအာင္ပဲြယူႏုိင္၊ ရဲေခါင္တုိင္ေသာ၊ ကာယာႏုပႆနာ သတိပဌာန္၊ ေ၀ဒနာႏုပႆနာ သတိပဌာန္၊ စိတၱာႏုပႆနာ သတိပဌာန္၊ ဓမၼာႏုပႆနာ သတိပဌာန္တည္းဟူေသာ သတိပဌာန္ေလးပါး။ ျဖစ္ၿပီးေသာ အကုသုိလ္တရားတုိ႔ကုိ ပယ္ျခင္း၊ မျဖစ္ေသးေသာ အကုသုိလ္ကံကုိ တစ္ဖန္ အသစ္မျဖစ္ေစျခင္း၊ မျဖစ္ေသးေသာ ကုသုိလ္တရားတုိ႔ကုိ ျဖစ္ပြားေအာင္ လံု႔လျပဳျခင္း၊ ျဖစ္ၿပီးေသာ ကုသုိလ္တရားတုိ႔ကို ႀကီးပြားစည္ပင္စိမ့္ေသာငွာ၊ လြန္စြာလံု႔လျပဳျခင္းတည္းဟူေသာ သမၼပၸဓာန္ ေလးပါး။ ဆႏၵိဒၶိပါဒ္၊ ၀ီရိယိဒၶိပါဒ္၊ စိတိၱဒၶိပါဒ္၊ ၀ီမံသိဒၶိပါဒ္တည္းဟူေသာ ဣဒၶိပါဒ္ေလးပါး။ သဒၶိေျႏၵ၊ ၀ီရိယိေျႏၵ၊ သတိေျႏၵ၊ သမာဓိေျႏၵ၊ ပညိေျႏၵတည္းဟူေသာ ဣေျႏၵငါးပါး။ သဒၶါဗိုလ္၊ ၀ီရိယဗိုလ္၊ သတိဗိုလ္၊ သမာဓိဗိုလ္၊ ပညာဗုိလ္တည္းဟူေသာ ဗုိလ္ငါးပါး။ သတိသေမၺာဇၩင္၊ ဓမၼ၀ိစယသေမၺာဇၩင္၊ ၀ီရိယသေမၺာဇၩင္၊ ပီတိသေမၺာဇၩင္၊ ပႆဒၶိသေမၺာဇၩင္၊ သမာဓိသေမၺာဇၩင္၊ ဥေပကၡာသေမၺာဇၩင္တည္းဟူေသာ ေဗာဇၩင္ခုနစ္ပါး။ သမၼာဒိဌိ၊ သမၼာသကၤပၸ၊ သမၼာ၀ါစာ၊ သမၼာကမၼ ႏၱ၊ သမၼာအာဇီ၀၊ သမၼာ၀ါယာမ၊ သမၼာသတိ၊ သမၼာသမာဓိတည္းဟူေသာ မဂၢင္ရွစ္ပါး။ ဤသုိ႔အားျဖင့္၊ ပုိင္းျဖားတြက္ဖဲြ႕၊ သံုးဆယ့္ခုနစ္ရပ္၊ အလြန္ျမတ္ေသာ၊ ေဗာဓိပကၡိယ၊ ဓမၼအေက်ာ္၊ ရဲမက္ေတာ္တုိ႔ကုိ၊ ကုိယ္ရံေတာ္ႀကီး၊ ဦးစီးဗုိလ္ခ်ဳပ္တင္လ်က္၊ အသေခ်ၤေခ်၊ တြက္ေရမဆံုး၊ ပတ္ကံုးကိေလသာ၊ မာရ္ဗုိလ္ပါတုိ႔ကုိ၊ ဆံလႊာမၾကြင္းေအာင္၊ ခုတ္စဥ္းတုိက္သိမ္း၊ အၿငိမ္းေအာင္ျမင္ေတာ္မူသျဖင့္၊ အသခၤတ၊ ေခမေရႊဘံု၊ ဓမၼာ႐ံုသဘင္၊ ၿမိဳက္နန္းခြင္၌၊ ဥကင္စြင့္စြင့္၊ ဖြင့္ေတာ္မူၿပီးထေသာ-

၉။ ေလးအသေခ်ၤ၊ လြန္ေလတစ္သိန္း၊ တြက္ကိန္းမ်ားလွ၊ ကပ္ထုိမွ်၌၊ လုံ႔လႀကိဳးပမ္း၊ ျဖည့္စြမ္းဆည္းပူးေတာ္မူခဲ့ေသာ ဒါနပါရမီ၊ သီလပါရမီ၊ နိကၡမပါရမီ၊ ပညာပါရမီ၊ ၀ီရိယပါရမီ၊ ခႏၱီပါရမီ၊ သစၥာပါရမီ၊ ေမတၱာပါရမီ၊ အဓိဌာန္ပါရမီ၊ ဥေပကၡာပါရမီ၊ ဆယ္လီသံုးစံု၊ ကုသုိလ္ဟုန္ေၾကာင့္၊ လူ႔ဘံုစံေပ်ာ္၊ အေလာင္းေတာ္ ျဖစ္ခါစပင္၊ ကာဠာ၀က၊ ဂေဂၤယ်ႏွင့္၊ ပ႑ရ၊ တမၺ၊ ပိဂၤလ၊ ဂႏၶ၊ မဂၤလ၊ ေဟမ၊ ဥေပါသထ၊ ဆဒၵန္၊ ဤဆယ္တန္ေသာ ဆင္မ်ိဳးတုိ႔၏ ဆယ္ဆတက္ ဆယ္ဆတက္ စီေသာ အားကုိေဆာင္ႏုိင္သည္ျဖစ္၍၊ ေယာက္်ားဗုိလ္ေျခ၊ ကုေဋတစ္ေသာင္းတုို႔၏၊ ကာယဗလ၊ ဌာနာဌာန ေကာသလႅဉာဏ္၊ ၀ိပါကဉာဏ္၊ သဗၺတၳဂါမိနီဉာဏ္၊ နာနာဓာတုဉာဏ္၊ အဓိမုတၱိဉာဏ္၊ ဣၿႏိၵယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္၊ စ်ာနာဒိသံကိေလသဉာဏ္၊ ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊ ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊ အာသ၀ကၡယဉာဏ္တည္းဟူေသာ ဆယ္ပါးေသာ ဉာဏဗလကုိ ရေတာ္မူသည္ျဖစ္၍၊ လူ႔ျပည္နတ္ရပ္၊ ေခတ္သံုးထပ္ကုိ၊ အုပ္ကြပ္စုိးပုိင္၊ ႏုိင္ေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ ဣႆရိယဘုန္းေတာ္။ ေလာကုတၱရာတရား၊ ျမတ္ကုိးပါးသုိ႔၊ ထင္ရွားစြာေရာက္ျခင္းတည္းဟူေသာ ဓမၼဘုန္းေတာ္။ နရက္ဘ၀ဂ္၊ ေအာက္ထပ္ပ်ံ႕လိႈင္၊ သံုးခ႐ိုင္၌၊ အဆံုးတုိင္ ေက်ာ္ေစာေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ ယသဘုန္းေတာ္။ သံုးဆယ့္ႏွစ္ပါး၊ သမုိက္ထားေသာ၊ ေယာက္်ားျမတ္တုိ႔၏ လကၡဏာ၊ ေရာင္၀ါျမဳေတ၊ က်က္သေရအေပါင္းႏွင့္ ျပည့္စံုေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ သီရိဘုန္းေတာ္။ အလုိေတာ္ရွိသမွ်၊ တစ္ခဏျခင္းျဖင့္သာ၊ ျပည့္စံုလာျခင္းတည္းဟူေသာ ကာမဘုန္းေတာ္။ နိဗၺာန္ေရာက္ရာ၊ ေဒသနာျဖင့္၊ ျဗဟၼာနတ္လူ၊ သံုးဘံုသူတုိ႔ကုိ၊ ၾကည္ျဖဴစြာလွ၊ သင္ဆံုးမေသာေၾကာင့္၊ ေလာကလံုးကုိးကြယ္ရာ၊ ဆရာအျဖစ္သုိ႔ ေရာက္ေတာ္မူျခင္းတည္းဟူေသာ ပယတၱဘုန္းေတာ္။ ဤေျခာက္ေဖာ္ေသာ၊ ဘုန္းေတာ္အျမတ္၊ ဂုဏ္အရဟတ္ျဖင့္၊ ေလာကဓာတ္လံုး၊ ညႊတ္႐ံုးညီကာ။ ေကာင္းခ်ီးျငာလ်က္၊ ဘဂ၀ါဟူေသာ ဘြဲ႕ပံုေတာ္အထူးျဖင့္၊ ညႊတ္ႏူးေကာ္ေရာ္၊ ပူေဇာ္ခ်ီးပအပ္သည္လည္း ျဖစ္ထေသာ-

၁၀။ အၯဆကၠသတ၊ ဇာတကကုိ၊ ပံုျပသက္ေသခံလ်က္၊ အနႏၱဘ၀၊ ျဖစ္ျဖစ္သမွ်တုိ႔၌၊ ဓနပရိစၥာဂ၊ ပုတၱပရိစၥာဂ၊ ဘရိယပရိစၥာဂ၊ အဂၤပရိစၥာဂ၊ ဇီ၀ိတပရိစၥာဂတည္းဟူေသာ စြန္႔ျခင္းႀကီးငါးအင္ကုိ၊ မဂၢင္ ေဖာင္ပ်ံ၊ စံလုိသူအေပါင္းတုိ႔ထက္၊ ကဲေဆာင္းလြန္ေမာက္၍၊ အေထာက္မတန္ ျပဳခဲ့ေသာ၊ ေဟတုသမၸဒါ၊ ျမတ္သမၻာေၾကာင့္၊ အနိမာ၊ လဃၤ ိမာ၊ မဟိမာ၊ ပတၱိမာ၊ ကမၼ၊ ဤသိတာ၊ ၀သိတာ၊ ယတၳကာမ၀သယိတာ ဟူေသာ ဘာသာမဂဓို၊ ရာဇၿဂိဳလ္ ဥဒါန္းႏွင့္ အညီ၊ ရံသီေနေျပာက္၊ ျပတင္းေပါက္၌၊ ျမင္ေလာက္႐ံုေသာ၊ အဏုျမဴပမာ၊ သိမ္ေမြ႕စြာေသာကုိယ္ေတာ္ကို၊ ငယ္ေအာင္ဖန္ဆင္းေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ ေရျပင္ေျမမုိး၊ ပ်ံလွ်ိဳးငုပ္လႊား၊ သြားေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ ႀကီးေစလုိက၊ ျမင္းမုိရ္ျပန္ရာ၊ ထုိ႔ထက္သာ၍၊ စၾကာ၀ဠာတုိက္လံုး၊ အုပ္ဖံုးပတ္လွည့္၊ ကုိယ္ေတာ္ျပည့္ေအာင္၊ တရွိထုိင္ေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ ေျမထုေရထု၊ ေမ႐ုပဗၺတာ သီလာေတာင္ထပ္၊ အတြင္းရပ္ကုိ၊ က်ဥ္းက်ပ္ ပိတ္ဆီးျခင္းမရွိ၊ ပကတိေကာင္းကင္၊ ဟင္းလင္းျပင္ကဲ့သုိ႔၊ လွ်ိဳး၀င္ထြင္းေဖာက္၊ ၾကြေရာက္ေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ မေနာဓိဌာန္၊ စိတ္ေတာ္ၾကံတုိင္း၊ ကမၼာကမၼ၊ ဟူသမွ်ကို၊ ကံုငၿပီးေျမာက္ေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ သံုးဆယ့္တစ္ဘံု၊ အလံုးစံုကို၊ ဥႆံုစုိးပုိင္ေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ ေလာကီစ်ာန္ရပ္၊ သမာပတ္ကုိ၊ မျပတ္၀င္ကာ၊ လုိတုိင္းပါေအာင္၊ ေလ့လာေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။ သက္မရွိသည့္၊ ဂီရိဗဟုိ၊ ေတာင္ျမင္းမုိရ္မွလည္း၊ လုိေတာ္လုိက္ကာ၊ ညႊတ္ငုိက္လာရျခင္းတည္းဟူေသာ တန္ခုိးေတာ္ရွစ္ဦး၊ ဘုန္းေတာ္ထူးျဖင့္၊ အ့ံက်ဴးၿပီးပုိင္၊ မခ်ီးႏုိင္၍၊ တစ္ၿပိဳင္တည္လ်က္၊ တစ္ၿပိဳင္ပ်က္ေသာ စၾကာ၀ဠာတုိက္ေန၊ သိန္းကုေဋလံုး၊ ေရႊမုဌာန္စြမ္း၊ အာဏာလႊမ္း၍၊ ထဲ၀မ္းစိမ့္စိမ့္၊ ၾကက္သီးဖိမ့္မွ်၊ ၿခိမ့္ၿခိမ့္ေၾကြးေၾကာ္၊ ပူေဇာ္ၾကရာ၊ သံုးရြာလံုး တန္ေဆာင္၊ မင္းေခါင္ မင္းဖ်ား၊ မင္းတရားအစစ္လည္း ျဖစ္ေတာ္မူထေသာ-

၁၁။ ေလာကသံုးရြာ၊ သတၱ၀ါတုိ႔၏၊ ခႏၶာ႐ုပ္နာမ္၀ယ္၊ အဖန္ဖန္ကပ္ၿငိလ်က္၊ ဖိစီးႏွိပ္စက္တတ္ေသာ၊ ပီဠနအနက္။ ကံ၊ စိတ္၊ ဥတု၊ အာဟာရတည္းဟူေသာ အေၾကာင္းတရားေလးပါးတုိ႔သည္၊ ျပဳျပင္စီရင္အပ္ေသာ သခၤတအနက္။ မေရာင့္ရဲစြာ၊ သတၱ၀ါတုိ႔ကုိ ေလာင္ဆာပူပန္ေစတတ္ေသာ သႏၱာပအနက္။ ဇရာ၊ မရဏ၊ ေသာက၊ ပရိဒံ တုိ႔ျဖင့္၊ ေဖာက္ျပန္ပ်က္စီးတတ္ေသာ ၀ိပရိဏာမအနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ ဒုကၡသစၥာ၏ အနက္တုိ႔ကုိလည္းေကာင္း။ အစမထင္၊ သသၤရာ၌၊ လူးလာစုန္ဆန္၊ အဖန္ဖန္ သြားလာေစျခင္းငွာ၊ အားထုတ္တတ္ေသာ၊ အာယူဟနအနက္။ ၀ဋ္ဆင္းရဲအေပါင္း၏ အေၾကာင္းမူလျဖစ္ေသာ၊ နိဒါနအနက္။ ၀ဋ္ဆင္းရဲ၌၊ အျမဲေပ်ာ္ရႊင္၊ တမင္မင္ျဖင့္၊ က်င္လည္ေစတတ္ေသာ သံေယာဂအနက္။ ၀ဋ္ဆင္းရဲမွ ထြက္ေျမာက္ေၾကာင္းျဖစ္ေသာ၊ မဂၢသစၥာကုိ၊ ဆီးကာ တားျမစ္တတ္ေသာ ပလိေဗာဓ အနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ သမုဒယသစၥာ၏ အနက္တုိ႔ကုိလည္းေကာင္း။ သံသရာ၀ဋ္မွ၊ ထြက္လြတ္ ကူးေျမာက္ၿပီးေသာ နိႆရဏအနက္။ သခါၤရတုိ႔မွ ဆိတ္ေသာ ၀ိေ၀ကအနက္။ ျပဳျပင္ျခင္းကင္းေသာ အသခၤတအနက္။ ေသျခင္းစေသာ ဒုကၡခပ္သိမ္းမွ၊ ကင္းၿငိမ္းခ်မ္းသာေသာ အမတအနက္တည္းဟူေသာ ေလးပါးေသာ နိေရာဓ သစၥာ၏ အနက္တုိ႔ကုိလည္းေကာင္း၊ ၀ဋ္ဒုကၡအေပါင္းတုိ႔မွ ေကာင္းစြာထြက္ေျမာက္တတ္ေသာ နိယ်ာနိကအနက္။ နိဗၺာန္ကုိျမင္တတ္ေသာ ဒႆနအနက္။ သခါၤရတရားမ်ိဳးတုိ႔ကို အစိုးရေသာ အဓိပေတယ် အနက္တည္း ဟူေသာ ေလးပါးေသာ မဂၢသစၥာ၏ အနက္တုိ႔ကုိလည္းေကာင္း။ အေၾကာင္းအက်ိဳးအားေလ်ာ္စြာ၊ ေလးသစၥာတို႔ကုိ၊ ဒႆနာကာရျဖင့္၊ ေသာဠသေ၀ဖန္၍၊ ေရႊဉာဏ္ထင္ထင္၊ ေရႊလက္တင္ ပတၱျမားကဲ့သုိ႔၊ ပုိင္းျခားသိျမင္ေတာ္မူသည့္အေလ်ာက္၊ အေထာက္ အခံ၊ ကံဉာဏ္ ႀကီးရင့္၊ ပြင့္ထုိက္ေသာ သတၱ၀ါ၊ ေ၀ေနယ်ာတုိ႔ကုိ၊ ပြင့္ပါေစႏွလံုးျဖင့္၊ ေစြခ်ဳန္းထစ္ႀကိဳး၊ ရွစ္ကုိးနယ္ကုန္၊ သုန္သုန္ျပင္း၀ွန္၊ ရြာဖ်န္းသြန္ေသာ၊ ေမဃ၀န္တမွ်၊ ဓမၼေဘရီ၊ ေမဒနီကုိ၊ နာရီမလပ္၊ လူႏွင့္နတ္အား၊ မျပတ္တုိက္ေကၽြး၊ ေပးေတာ္မူတတ္ေသာ သံုးရပ္လံုးဆရာ၊ ေဒ၀ါဓိ ေဒ၀ိႏၵ၊ ျဗဟၼာဓိျဗဟိၼႏၵ၊ တိဘ၀ပါရဂူ၊ အဘိဘူပါေမာကၡ၊ အႏုတၱရ သင္းက်စ္၊ မဟာဓမၼရာဇ္၊ ျမတ္ရွင္ခ်စ္ကုိ၊ အဟံ၊ အကၽြႏု္ပ္သည္၊ ၀ေႏၵ ၀ႏၵာမိ၊ လက္စံုမုိး၍၊ ရွိခုိးပါ၏ဘုရား။ (၀ေႏၵ၀ႏၵာမိ၊ ဂုဏ္ေတာ္ ထံုမႊမ္း၊ ပံုေတာ္မွန္းလ်က္၊ ခ်ီးမြမ္းေထာမနာ၊ ပဏာ႐ိုက်ိဳး၊ လက္စံုမိုး၍၊ ရွိခုိးကန္ေတာ့ပါ၏ အရွင္ဘုရား)

ခက္ဆစ္အေျဖ
အပုိဒ္ ၁

အစိေႏၱယ် = မၾကံစည္ႏုိင္ေသာ၊ ၾကံေတြး မရႏုိင္ေသာ။

အပၸေမယ် = မႏႈိင္းယွဥ္ႏုိင္ေသာ။

ေသဌ = ေလာကထက္ျမတ္ေသာ။

ေဇဌ = ေလာကထက္ႀကီးေသာ။

အတုလ = တုဖက္ကင္းေသာ။

ပရမံ = ျမတ္ေသာ။

အရဟံ = ပူေဇာ္အထူးကုိ ခံထုိက္ေသာ။

ဘဂ၀ါ = ဘုန္းေျခာက္ပါးႏွင့္ ျပည့္စံုေတာ္မူေသာ။

သမၼာသမၺဳဒၶ = အလံုးစံုေသာတရားကုိ မေဖာက္မျပန္ မွန္ကန္စြာ ကုိယ္တုိင္ ထုိးထြင္း၍ သိေသာ။

အႏုတၱရ = မိမိထက္ လြန္ျမတ္သူ မရွိေသာ။

မာရဇိ = မာရ္ငါးပါးကုိ ေအာင္ျမင္ေတာ္မူေသာ။

တိေလာကႏၱဂူ = ေလာကသံုးပါး၏ အဆံုးသုုိ႔ ေရာက္ေတာ္မူေသာ။

သယမၻဴ = တရားကုိ ကုိယ္တုိင္ သိေတာ္မူေသာ။

ဘ၀ိႆရ = ဘ၀ကုိ စုိးမုိးေတာ္မူေသာ။

အသေခ်ၤယ်နာမတံဆိပ္= မေရမတြက္ႏုိင္ေသာ အမည္ေတာ္ ဘဲြ႕တံဆိပ္။

ဇမၺဴဒိပ္ = ကၽြန္းႀကီး ေလးကၽြန္းအနက္ ဇမၺဴဒီပါေတာင္ကၽြန္း။

ဘ၀ဂ္ = သံုးဆယ့္တစ္ဘံုတြင္ အထက္ဆံုးဘံု။

ကာမ႐ူပ၊ အ႐ူပဟု ၾသကာသသံုးရပ္ = ကာမဘံု၊ ႐ူပဘံု၊ အ႐ူပဘံု ဟူေသာ သတၱ၀ါတုိ႔ တည္ေနရာ ဘံုႀကီး သံုးရပ္။

ေလာကဓာတ္ = စၾက၀ဠာ ေလာကႀကီး။

သမိုက္အပ္ေသာ = သမုတ္အပ္ေသာ။

မဟာက၀ိန္ = ပညာရွိႀကီး။

သုခမိန္ = ပညာရွိ။

ပညိေျႏၵ = ဉာဏ္ပညာ။

ေက်းဇူးေတာ္အပံု = ေက်းဇူးေတာ္ အမ်ားအျပား။

အပုိဒ္ ၂

မကုိဋ္မဂၤလာ = ထူးျခားမြန္ျမတ္သည့္ မကုိဋ္သရဖူ။

ပထမာဒိက = အစဦးဆံုး။

ဘူမိပါလ = မင္း။ (ဤ၌ သမၼတမင္းကုိ ဆုိလိုသည္။)

အာဒိစၥဂုိဏ္း = ေနမ်ိဳးမွ ဆင္းသက္ေပါက္ဖြားလာေသာ။

သမၼဳတိေဒ၀ရာဇ္ = မင္း။ မင္းကုိ သမၼဳတိနတ္ေခၚသည္။

ဇာတိမဟတၱဂုဏ္ = အမ်ိဳးဇာတ္အားျဖင့္ ႀကီးျမတ္ေသာဂုဏ္။

ပုညမဟတၱဂုဏ္ = ဘုန္းေတာ္အားျဖင့္ ႀကီးျမတ္ေသာဂုဏ္။

၀သုန္ = ေျမ။

ေသလာ = ေက်ာက္ေတာင္။

အဏၰ၀ါ = သမုဒၵရာ။

ဂုဏမဟတၱဂုဏ္ = ဂုဏ္အားျဖင့္ ႀကီးျမတ္ေသာဂုဏ္။

အပၸဋိပုဂၢိဳလ္ = ယွဥ္ဘက္မရွိေသာ ပုဂၢိဳလ္။

အပုိဒ္ ၃

ဇမၺဴ = ဇမၺဴဒီပါ လက္ယာေတာင္ကၽြန္း။

ခ်က္ေဗြဘူမိ = ဇမၺဴဒိပ္ကၽြန္း၏ အလယ္ဗဟုိ။

အပရာဇိခ႐ုိင္ = အပၸရာဇိတပလႅင္၊ ရန္သူတုိ႔ မေအာင္ျမင္ႏုိင္သည့္ ေနရာထူး။

ေညာင္မဏၭိဳင္ = သဗၺညဳတ ဉာဏ္ေတာ္၏ ၾကည္ရာ ျဖစ္ေသာ မဟာေဗာဓိ ေညာင္ပင္။

ကာမေလာကဓာတ္ = လူ႔ဘံု၊ နတ္ဘံုေျခာက္ထပ္ ဟူေသာ ကာမသုဂတိ ခုနစ္ဘံု။

ၾကည္းဟည္း = အသံက်ယ္စြာ ျမည္သည္။

ေမခလာဂီရိ = မာရ္နတ္၏ ဂီရိေမခလာ မည္ေသာဆင္။

မာရ္နတ္ = ေႏွာင့္ယွက္ဖ်က္ဆီးသည့္နတ္။

ပါရမီဉာဏ္ = ပါရမီဆယ္ပါး ဉာဏ္ေတာ္ကုသိုလ္။

ကံသမၻာရွိန္ = ကံအေဆာက္အဦး အဟုန္။

၀ရဇိန္ = မုိးႀကိဳးစက္။

ကိေလသာစက္ = တစ္ေထာင့္ငါးရာကိေလသာ။

သံုးေထာင္၀က္ = သံုးေထာင္၏ တစ္၀က္။

အာနာပါနဘာ၀နာ = ထြက္သက္ ၀င္သက္ကို စီးျဖန္းေသာ ကမၼဌာန္း။

႐ူပါ၀စရ၊ အ႐ူပါ၀စရ = ပထမစ်ာန္၊ ဒုတိယစ်ာန္၊ တတိယစ်ာန္၊ စတုတၳစ်ာန္ ဟူေသာ ၀င္စားသည့္ စတုတၳမာပတ္ စ်ာန္ေလးပါး။

၀သီေဘာ္ငါးတန္ = စ်ာန္ကုိ အထူးသျဖင့္ ႏုိင္နင္းေစရန္ အေလ့အက်င့္ျပဳမႈ ငါးမ်ိဳး။

(၁) အာ၀ဇၨန၀သီ = ထပ္ကာ ထပ္ကာ ဆင္ျခင္ျခင္း အေလ့အက်င့္။

(၂) သမာပဇၨန၀သီ = ထပ္ကာ ထပ္ကာ ၀င္စားျခင္း အေလ့အက်င့္။

(၃) ပစၥေ၀ကၡဏာ၀သီ = အဖန္ဖန္ သံုးသပ္ျခင္း အေလ့အက်င့္။

(၄) အဓိဌာန၀သီ = စ်ာန္မွထရန္ ေဆာက္တည္ျခင္း အေလ့အက်င့္။

(၅) ၀ုဌာန၀သီ = သတ္မွတ္ခ်ိန္အတိုင္း စ်ာန္မွထျခင္း အေလ့အက်င့္။

ေရွးတီးကာလ = ေရွးလြန္ေလၿပီးေသာအခါ။

ပရမတ္ = ႐ုပ္နာမ္တရား။

ပညတ္ = အမည္။

ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္ = ေရွးက ေနခဲ့ဖူးသည္ကုိ ျပန္သိေသာဉာဏ္။

ေ၀ေနယ် = ကၽြတ္ထုိက္ေသာ သတၱ၀ါ။

ကမၼ = ကုသုိလ္ကံ၊ အကုသုိလ္ကံ။

ဂတိ = လားရာအရပ္။

စုတိ = ေသျခင္း။

ပဋိသန္ = ေမြးဖြားျခင္း။

ဒူရ = ေ၀းေသာ။

ပဋိ စၦႏၷ = တစ္စံုတစ္ခုျဖင့္ ဖံုးအုပ္ထားေသာ။

သဏွ = သိမ္ေမြ႔ေသာ။

သုခုမ = အႏုစိတ္ျဖစ္ေသာ။

ဒိဗၺစကၡဳ = နတ္မ်က္စိကဲ့သုိ႔ျမင္ႏုိင္ေသာ ဉာဏ္။

ၾသဃ = ေရအလ်ဥ္ႏွင့္တူေသာ တရား၊ ကာေမာဃ၊ ဘေ၀ါဃ၊ ဒိေဌာဃ၊ အ၀ိေဇၨာဃဟု

ေလးမ်ိဳးရွိသည္။

အာသ၀ = ၾကာျမင့္စြာ ထံုအပ္သည့္ အရက္ႏွင့္တူေသာတရား။ ၾသဃကဲ့သုိ႔ ကာမ၊ ဘ၀၊ ဒိဌ၊

အ၀ိဇၨာဟု ေလးမ်ိဳးရွိသည္။

ေယာဂ = သံသရာ၀ဋ္ဒုကၡႏွင့္ တဲြယွဥ္ေစတတ္ေသာတရား။ အထက္ပါအတုိင္း

ေလးမ်ိဳးရွိသည္။

ဂ ႏၳ = သံသရာ၀ဋ္ဒုကၡ၌ ထံုးဖဲြ႔တတ္ေသာ တရား။ အဘိဇၨာ၊ ဗ်ာပါဒ၊ သီလဗၺတ ပရာမာသ၊

ဣဒံ သစၥာဘိ နိေ၀သ ဟူ၍ ေလးမ်ိဳးရွိသည္။

ဥပါဒါန္ = ျပင္းထန္ ခုိင္ျမဲစြာ စဲြလမ္းတတ္ေသာတရား။ ကာမုပါဒါန္၊ ဒိဌဳပါဒါန္၊ သီလဗၺတုပါဒါန္၊

အတၱ၀ါဒုပါဒါန္ ဟူ၍ ေလးမ်ိဳးရွိသည္။

ေျခာက္တန္နီ၀ရဏ = ကုသုိလ္တရားတုိ႔ မျဖစ္ေပၚရေအာင္ ပိတ္ဆီးတားျမစ္တတ္ေသာ တရားေျခာက္ပါး။

ကာမ စၦႏၵ၊ ဗ်ာပါဒ၊ ထိနမိဒၶ၊ ဥဒၶစၥကုကၠဳစၥ၊ ၀ိစိကိ စၦာ၊ အ၀ိဇၨာဤေျခာက္မ်ိဳးျဖစ္သည္။

အႏုသယခုနစ္အင္ = မျဖစ္ေပၚေသးဘဲ စိတ္ သ ႏၱာန္၌ ကိန္းေနေသာ တရားခုနစ္မ်ိဳး။ ကာမရာဂ၊

ဘ၀ရာဂ၊ ပဋိဃ၊ မာန၊ ဒိဌိ၊ ၀ိစိကိ စၦာ၊ အ၀ိဇၨာ ဤခုနစ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။

သံေယာဇဥ္ဆယ္တန္ = သတၱ၀ါတုိ႔ကုိ သံသရာစက္မွ မထြက္ႏုိင္ေအာင္ ဖဲြ႔ေႏွာင္ဆဲြတြယ္တတ္ေသာ

တရားဆယ္ပါး။ ကာမရာဂ၊ ႐ူပရာဂ၊ အ႐ူပရာဂ၊ ပဋိဃ၊ မာန၊ ဒိဌိ၊ သီလဗၺတ

ပရာမာသ၊ ၀ိစိကိ စၦာ၊ ဥဒၶစၥ၊ အ၀ိဇၨာ ဤဆယ္မ်ိဳး ျဖစ္သည္။

ကိေလသာ = စိတ္ကုိ ညစ္ႏြမ္းေစတတ္ ပူေလာင္ေစတတ္ေသာ တရား။ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊

ေမာဟ၊ မာန၊ ဒိဌိ၊ ၀ိစိကိ စၦာ၊ ထိန၊ ဥဒၶစၥ၊ အဟိရိက၊ အေနာတၱပၸ ဟူ၍

ကိေလသာဆယ္ပါး။

ေထာင့္ငါးရာကိေလသာ= ေလာကီစိတ္ -၁။ ေစတသိက္ -၅၂၊ ေပါင္း နာမ္တရား -၅၃။ နိပၹႏၷ႐ုပ္ -၁၈၊

လကၡဏ႐ုပ္ -၄၊ ေပါင္း ႐ုပ္တရား -၂၂။ နာမ္႐ုပ္ ႏွစ္ရပ္ေပါင္း ၇၅။ ယင္းကုိ

အဇၩတၱဗဟိဒၶ သ ႏၱာန္ ႏွစ္ပါးႏွင့္ေျမွာက္ -၁၅၀။ ယင္း ၁၅၀ - သည္

အားလံုးကိေလသာ ဆယ္ပါး၏ အာ႐ံုျဖစ္ႏုိင္ေသာေၾကာင့္ ကိေလသာ ၁၀-ပါး

ႏွင့္ ေျမွာက္၊ ၁၅၀ x ၁၀ = ၁၅၀၀ ျဖစ္၏။

အရဟတၱမဂၢ = မဂ္ေလးပါးတြင္ အထြတ္အထိပ္ ျဖစ္ေသာမဂ္။

အာသ၀ကၡယဉာဏ္ = အာသေ၀ါတရား ကုန္ရာျဖစ္ေသာဉာဏ္။

၀ိဇၨာသံုးပါး = ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊ ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊ အာသ၀ကၡယဉာဏ္။

၀ိဇၨာရွစ္ပါး = ၁-ပုေဗၺနိ၀ါသဉာဏ္၊ ၂-ဒိဗၺစကၡဳဉာဏ္၊ ၃-အာသ၀ကၡယဉာဏ္၊ ၄-နတ္၏နားကဲ့သုိ႔

ၾကားႏုိင္ေသာ ဒိဗၺေသာတ အဘိညာဥ္၊ ၅-သူတစ္ပါးစိတ္ကုိ သိႏုိင္ေသာ

ပရစိတၱ၀ိဇာနန အဘိညာဥ္၊ ၆-တန္ခုိး အမ်ိဳးမ်ိဳး ဖန္ဆင္းႏုိင္ေသာ ဣဒၶိ၀ိဓ

အဘိညာဥ္၊ ၇-စိတ္ အလိုအတုိင္း ၿပီးႏုိင္ေသာ မေနာမယိဒၶိ။ ၈-၀ိပႆနာဉာဏ္။

လူတမြတ္ = လူတြင္အျမတ္။

အပုိဒ္ ၄

အာသယကိန္းဟန္ = ကိန္းေအာင္းေနေသာအလုိ။

အာသယာႏုသယဉာဏ္ = သတၱ၀ါတုိ႔၏ အလုိကုိ သိေသာဉာဏ္။

ဣေျႏၵရင့္မရင့္ = ပါရမီဓာတ္ခံ ရင့္မရင့္။

ဣၿႏၵိယပေရာ ပရိယတၱိဉာဏ္ = ကၽြတ္ထုိက္ေသာ သတၱ၀ါတုိ႔၏ ပါရမီဓာတ္ခံ ရင့္မရင့္ကုိ သိေသာဉာဏ္။

သဗၺညဳတဉာဏ္ = အလံုးစံုကုိ အကုန္အစင္ သိေသာဉာဏ္။

သခါၤရ = အေၾကာင္းတရားတုိ႔ ျပဳျပင္အပ္သည့္ ႐ုပ္နာမ္တရား။

၀ိကာရ = ႐ုပ္နာမ္တရားတုိ႔၏ အျခင္းအရာ။

လကၡဏ = ႐ုပ္နာမ္တရားတုိ႔၏ လကၡဏာ။

နိဗၺာန္ = ၀ဋ္ဆင္းရဲ ၿငိမ္းေအးမႈ။

ပညတ္ = ေခၚေ၀ၚ သမုတ္သည့္ အမည္အမ်ိဳးမ်ိဳး။

ေဉ ယ်ဓံ = သဗၺညဳတဉာဏ္ျဖင့္ သိအပ္ေသာ တရားငါးပါး။ သခါၤရ၊ ၀ိကာရ၊ လကၡဏ၊

နိဗၺာန္၊ ပညတ္။

အနာ၀ရဏဉာဏ္ = အပိတ္အပင္ အဆီးအတားမရွိ ျမင္သိေသာဉာဏ္။

ယမုိက္ျပာဋိဟာ = ေရ၊ မီး အစံု အစံု ထြက္ေစေသာ တန္ခိုး။

ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ္ = ေရ၊ မီး အစံု အစံု ထြက္ေစသည့္ တန္ခုိးျပာဋိဟာကုိ

ျဖစ္ေစတတ္ေသာဉာဏ္။

မဟာက႐ုဏာသမာပတၱိဉာဏ္ = လြန္စြာႀကီးမားသည့္ က႐ုဏာေတာ္ကုိ ၀င္စားသည့္ဉာဏ္။

ဆအသာဓာရဏဉာဏ္ = အျခားပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္ မဆက္ဆံေသာ ျမတ္စြာဘုရား၌သာရွိသည့္

ဉာဏ္ေတာ္ေျခာက္ပါး။

၁-အာသယာႏုသယဉာဏ္၊

၂-ဣၿႏၵိယ ပေရာပရိယတၱိဉာဏ္၊

၃-သဗၺညဳတဉာဏ္၊

၄-အနာ၀ရဏဉာဏ္၊

၅-ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ္၊

၆-မဟာက႐ုဏာ သမာပတၱိဉာဏ္။

စၾကာ၀ဠာ = ကမာၻေလာကဓာတ္။

သမႏာၱရပ္ = ထက္၀န္းက်င္ရပ္။

ပသာဒစကၡဳ = ပကတိမ်က္စိ၊ ဓမၼစကၡဳလည္း ဆုိသည္။ ေအာက္မဂ္ဉာဏ္။

ဉာဏစကၡဳ = ဉာဏ္မ်က္စိ။ အရဟတၱမဂ္ဉာဏ္။

ဒိဗၺစကၡဳ = နတ္မ်က္စိကဲ့သုိ႔ျမင္ေသာ ဉာဏ္မ်က္စိ။

ဗုဒၶစကၡဳ = အာသယာႏုသယဉာဏ္ႏွင့္ ဣၿႏၵိယ ပေရာပရိယတၱိဉာဏ္။

သမ ႏၱစကၡဳ = သဗၺညဳတဉာဏ္။

အပုိဒ္ ၅

ပလႅင္ = ဘုရားျဖစ္ရာ အပရာဇိတပလႅင္။

အနိမိသ = ပလႅင္ေတာ္ကုိ မမွိတ္ေသာမ်က္စိျဖင့္ ခုနစ္ရက္တုိင္တုိင္

ရပ္၍ ႐ႈစားေတာ္မူရာဌာန ( အနိမိသ သတၱာဟ )။

စကၤမ = ခုနစ္ရက္ပတ္လံုး စၾကၤ ံၾကြရာ ဌာန (စကၤမ သတၱာဟ)။

စတုတၳသတၱာဟ = ေလးပတ္ေျမာက္ ရက္သတၱပတ္။

ရတနာေရႊအိမ္ = ရတနာဃရ သတၱာဟ။

အဘိဓမၼာခုနစ္က်မ္း = ၁-ဓမၼသဂၤဏီ၊ ၂-၀ိဘင္း၊ ၃-ဓာတုကထာ၊ ၄-ပုဂၢလပညတ္၊

၅-ကထာ၀တၳဳ၊ ၆-ယမိုက္၊ ၇-ပဌာန္း။

၀တၳဳပသာဒိေျႏၵ = အထည္ကုိယ္ျဒပ္ ျဖစ္သည့္ တစ္ကုိယ္လံုး။

နီလ = အညိဳ။

ပိတ = အ၀ါ၊ အေရႊ။

ေလာဟိတ = အနီ။

ၾသဒါတ = အျဖဴ။

မဥၨိဌ = အနီႏု။

ပဘာသရာ = ၿပိဳးၿပိဳးျပက္။

ဂီ၀ါ = ေရႊ။

သာခြာ = ေဘာ္ေငြ။

အပုိဒ္ ၆

ပရိဗိုဇ္ = သာသနာ့ျပင္ဘက္ ရဟန္းတစ္မ်ိဳး။

တကၠတြန္း = သာသနာ့ျပင္ဘက္ ရဟန္းတစ္မ်ိဳး။

မုေန႔ = သူျမတ္။

အရည္း = ရေသ့ရဟန္း။

ဦးျပည္း = ေခါင္းတံုးရိတ္ထားေသာ ရေသ့ရဟန္း။

တပသီ = ရေသ့တစ္မ်ိဳး။

ေဗရာဂီ = သာသနာပ ရေသ့တစ္မ်ိဳး။

၀ါဒီ = အယူ၀ါဒရွိသူ။

စ႐ုိက္ဘာ၀ = အျပဳအမူ အေလ့အက်င့္။

သာသနာ့ဗာဟီ = သာသနာေတာ္ျပင္ဘက္။

အဓိသီလ = လြန္ကဲေသာသီလ။

အာပတ္ခုနစ္ပံု = ၁-ပါရာဇိက၊ ၂-သံဃာ ဒိသိသ္၊ ၃-ထုလႅစၥဥ္း၊ ၄-ပါစိတ္၊

၅-ပါဋိေဒသနီ၊ ၆-ဒုကၠဋ္၊ ၇-ဒုဗာၻသီ။

ပါတိေမာကၡသံ၀ရ = ရဟန္းက်င့္၀တ္ ပါတိေမာက္ သိကၡာပုဒ္ကုိ ေစာင့္စည္းျခင္း။

ဣေျႏၵေျခာက္ပါး = မ်က္စိ၊ နား၊ ႏွာ၊ လွ်ာ၊ ကုိယ္၊ စိတ္။

ဣၿႏၵိယသံ၀ရ = ဣေျႏၵေျခာက္ပါးကုိ ေစာင့္စည္းျခင္း။

မိစာၦဇီ၀ = တရားႏွင့္မညီေသာ အသက္ေမြးျခင္း။

အာဇီ၀ပါရိသုဒၶိသီလ = သက္ေမြး၀မ္းေၾကာင္း စင္ၾကယ္မႈ။

ပစၥေ၀ကၡဏာ = ဆင္ျခင္သံုးသပ္ျခင္း။

ပစၥယသႏၷိႆိတသီလ = ပစၥည္းေလးပါးကုိ ဆင္ျခင္၍ မွီ၀ဲျခင္း။

စတုပါရိသုဒၶိသီလ = အလြန္စင္ၾကယ္ေသာ သီလေလးပါး။

၁-ပါတိေမာကၡ သံ၀ရ သီလ၊

၂-ဣၿႏၵိယ သံ၀ရ သီလ၊

၃-အာဇီ၀ပါရိသုဒၶိသီလ၊

၄-ပစၥယသႏၷိႆိတသီလ၊

သီလ၀ိသုဒၶိ = သီလစင္ၾကယ္မႈ။

မဟဂၢဳတ္ = ႐ူပ၊ အ႐ူပ။

စိတၱ၀ိသုဒၶိ = စိတ္စင္ၾကယ္မႈ။

မိစာၦ၀ါဒီ = ေဖာက္ျပန္ေသာ အယူရွိသူ။

ေျခာက္ဆယ့္ႏွစ္ပါးေသာ ဒိဌိ၀ါဒ

၁။ ပုဗၺ ႏၱ ကပၸိက (ပုဗၺႏာၱႏု ဒိဌိ) ၀ါဒ ၁၈ မ်ိဳး။

ပုဗၺ + အ ႏၱ = ေရွးအတိတ္က ျဖစ္ခဲ့ေသာ တရားစု (အေၾကာင္းအရာ)

ကုိ + ကပၸိက = ၾကံစည္စဥ္းစားသူ တုိ႔၏ + ၀ါဒ = အေျပာအဆုိ အယူအဆ။

၂။ အပရ ႏၱ ကပၸိက (အပရႏာၱႏုဒိဌိ) ၀ါဒ ၄၄ မ်ိဳး။

အပရ + အ ႏၱ = ေနာက္အနာဂတ္ + တရားစုကုိ + ကပၸိက = ၾကံစည္ေလ့၊

စဥ္းစားေလ့၊ ေတြးေတာေလ့ရွိသူ။

၁။ ပုဗၺ ႏၱ ကပၸိက ၀ါဒ ၁၈-မ်ိဳး

၁-က။ သႆတ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး။

သႆတ = သတၱ၀ါတုိ႔ သႏာၱန္၌ အတၱရွိ၏၊ ထုိအတၱသည္ ဘယ္အခါမွ် မပ်က္စီးဘဲ ျမဲ၏ဟု

ယူဆေသာ အယူ၀ါဒ။

၁-ခ။ ဧကစၥသႆတ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး။

ဧကစၥ = အခ်ိဳ႕+သႆတ=ျမဲ၏။ ဧကစၥ အသႆတ=အခ်ိဳ႕မျမဲ။

၁-ဂ။ အနႏာၱန ႏၱ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး။

အ ႏၱ=ေလာကႀကီးအဆံုးရွိ၏။ အန ႏၱ=ေလာကႀကီး အဆံုးမရွွိ။

အနႏာၱ န ႏၱ၀ါဒ=ေလာကႀကီး အဆံုးလည္းရွိ၊ အဆံုးလည္း မရွိဟူေသာ အယူအဆ။

၁-ဃ။ အမရာ ၀ိေကၡပ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး။

အမရာ၀ိေကၡပ = မၿပီးျပတ္ႏုိင္ေသာ အယူ။ စိတ္ထဲ၌ ထုိအယူရွိသည့္အတုိင္း ေျပာအပ္ေသာစကားကုိ

‘အမရာ’ ဟုေခၚ၏။ ၀ိေကၡပ = ၀ိ+ေခပ = အမ်ိဳးမ်ိဳးအဖံုဖံုေျပာ၍ + ဖယ္ရွား ေရွာင္တိမ္းျခင္း။ တစ္နည္း

အမရာမည္ေသာ ငါးတစ္မ်ိဳးရွိ၏၊ ထုိငါးသည္ ငုပ္လုိက္ေဖာ္လုိက္ႏွင့္ ေျပးသြားကာ အေရွာင္အတိမ္း

ေကာင္းလွေသာေၾကာင့္ ဖမ္း၍မမိႏုိင္၊ ထုိငါးႏွင့္တူေသာ အယူစကားကုိလည္း ‘အမရာ၀ိေကၡပ’

ဟုေခၚသည္။

၁-င။ အဓိစၥ သမုပၸႏၷ၀ါဒ ၂ မ်ိဳး။

အဓိစၥသမုပၸႏၷ။ အဓိစၥ = အေၾကာင္းတစ္စံုတစ္ရာကုိ မစဲြမွီဘဲ (အေၾကာင္းမရွိဘဲ) + သမုပၸႏၷ = ျဖစ္သည္။

အတၱသည္ ဘာ့ေၾကာင့္မွျျဖစ္လာရသည္ မဟုတ္၊ သူျဖစ္ခ်င္လုိ႔ ျဖစ္သည္ဟူေသာ အယူကုိ အဓိစၥသမုပၸႏၷ

ဟုေခၚသည္။

၁-က။ သႆတ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး

(က) ဘ၀ေပါင္းမ်ားစြာကုိ ကုိယ္တုိင္သိျမင္သျဖင့္ အတၱသည္ ျမဲ၏။

(ခ) ဆယ္ကမာၻအထိ ကုိယ္တုိင္သိျမင္သျဖင့္ အတၱသည္ ျမဲ၏။

(ဂ) ကမာၻေလးဆယ္အထိ ကုိယ္တုိင္သိျမင္သျဖင့္ အတၱသည္ ျမဲ၏။

(ဃ) ကုိယ္တိုင္မသိ၊ ေတြးေတာၾကံဆ၍ အတၱသည္ ျမဲ၏။ (တကၠီပုဂၢိဳလ္)

[ဘ၀ေပါင္းမ်ားစြာ ဆက္ကာဆက္ကာ ျဖစ္ရာ၀ယ္ ခႏၶာ အိမ္သာ တစ္မ်ိဳးၿပီးတစ္မ်ိဳး ေျပာင္းလဲရ၏။

အတၱ (ငါ) ကား မေျပာင္းလဲ။ ခႏၶာအိမ္၌ မပ်က္မစဲ အျမဲတည္ေသာအတၱသည္ ဧကန္ရွိ၏။ ဤသုိ႔ ယူဆ

သူမ်ား ျဖစ္သည္။]

၁-ခ။ ဧကစၥသႆတ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး

(က) ေလာကဖန္ဆင္းေသာ ျဗဟၼာႀကီးသည္ ျမဲ၏။ မိမိတုိ႔ကား မျမဲ။ [ဣႆရနိမၼာန၀ါဒ = ဖန္ဆင္း၀ါဒ]

(ခ) အေပ်ာ္အပါးမ်ားေသာ(ခိၮပေဒါသိက)နတ္တုိ႔သည္ မျမဲ။ အေပ်ာ္အပါးမမ်ားေသာ နတ္တုိ႔သည္ ျမဲ၏။

ခိၮာ = ျမဴးထူးေပ်ာ္ပါးမႈမ်ားသျဖင့္ ပေဒါသ = ပ်က္စီးရေသာနတ္။

(ဂ) ေဒါသႀကီးေသာ (မေနာပေဒါသိက) နတ္တုိ႔သည္ မျမဲ၊ ေဒါသမႀကီးေသာ နတ္တုိ႔သည္ ျမဲ၏။

[မန = ေဒါသစိတ္ေၾကာင့္ + ပေဒါသ = စုေတပ်က္စီးရသူ။]

(ဃ) ႐ုပ္သည္ မျမဲ၊ စိတ္သည္ ျမဲ၏။ (တကၠီပုဂၢိဳလ္)။

[သူကား လြန္ေလၿပီးေသာ အတိတ္ဘ၀ကုိ မျမင္။ ပစၥဳပၸန္ ဘ၀ေပၚတြင္ အခ်ိဳ႕ျမဲ၍ အခ်ိဳ႕မျမဲဟု

စဥ္းစားသူ ျဖစ္သည္။]

၁-ဂ။ အနႏာၱန ႏၱ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး

(က) ေလာကႀကီး အဆံုးရွိ၏။ (အ ႏၱ၀ါဒ)

(ခ) ေလာကႀကီး အဆံုးမရွိ။ (အန ႏၱ၀ါဒ)

(ဂ) ေလာကႀကီး အဆံုးလည္းရွိ။ အဆံုးလည္းမရွိ။ (အနႏာၱန ႏၱ၀ါဒ)။

(ဃ) ေလာကႀကီး အဆံုးလည္းမဟုတ္၊ အဆံုးမရွိလည္း မဟုတ္၊ (ေန၀အ ႏၱနာန ႏၱ၀ါဒ)

(တကၠီပုဂၢိဳလ္)

[မိမိတုိ႔၏ ပထ၀ီကသုိဏ္းအားေလ်ာ္စြာ ထင္ျမင္ ယူဆခ်က္မ်ားျဖစ္၏။]

၁-ဃ။ အမရာ၀ိေကၡပ၀ါဒ ၄-မ်ိဳး

(က) မုသားေၾကာက္၍ စကားကုိ ဖယ္ရွားတိမ္းေရွာင္၏။

(ခ) စဲြလမ္းမႈဥပါဒါန္ေၾကာက္၍ ဖယ္ရွားတိမ္းေရွာင္၏။

(ဂ) ပညာရွိမ်ား စစ္ေဆးမည္ကုိေၾကာက္၍ ဖယ္ရွားတိမ္းေရွာင္၏။

(ဃ) ညံ့ဖ်င္း ထံုအျခင္းေၾကာင့္ ဖယ္ရွားတိမ္းေရွာင္၏။

[အမရာ၀ိေကၡပ ေလးမ်ိဳးလံုး၌ သူတစ္ပါးကေမးသည္ကုိ မသိ၍ ေရွာင္လႊဲေနရျခင္းသာျဖစ္၍

ဘယ္နည္းျဖင့္ မိစာၦအယူ မျဖစ္ေခ်။ “ငါ့မွာ မုသားျဖစ္လိမ့္မည္။ ငါ့မွာ ဥပါဒါန္ျဖစ္လိမ့္မည္။

ငါ့ကုိ စစ္ေဆးၾကလိမ့္မည္” ဟု ငါဟူေသာ အတၱစဲြရွိ၏။ ထုိသုိ႔ အတၱစဲြအရင္းခံ၍ ျဖစ္ေပၚလာေသာ အယူ၀ါဒျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ေရွးပုဂၢိဳလ္သံုးမ်ိဳးကုိ မိစာၦဒိဌိအယူရွိသူဟု ဆုိရမည္။ စတုတၳပုဂၢိဳလ္ကား ေမာဟႀကီးသျဖင့္ ကုသုိလ္ အကုသုိလ္မွန္း လံုး၀မသိ။ ထုိသုိ႔ မသိသည္ကုိ မသိ႐ုိး႐ိုိးမေနဘဲ ေရွာင္လႊဲ၍ ေျဖဆုိမႈကုိပင္ အေကာင္းဟု စဲြစဲြျမဲျမဲ သေဘာက်ေသာ အယူတစ္မ်ိဳးျဖစ္၏။ ထုိအယူကုိပင္မွားေသာ အယူ (မိစာၦဒိဌိ) တစ္မ်ိဳးဟု ဆုိရမည္။]

၁-င။ အဓိစၥသမုပၸႏၷ ၂-မ်ိဳး

(က) အသညသတ္ဘံုမွ စုေတခဲ့သူ၏ အယူ၀ါဒ။

[သညာ (၀ါ) စိတ္မရွိေသာ သတၱ၀ါတုိ႔ေနရာ ဘံုမွေရာက္လာသူျဖစ္သည္။ သူသည္ လူ႔ဘံုေရာက္မွ သညာကုိ စေတြ႔ရသည္။ သုိ႔ေၾကာင့္ အတၱသည္လည္းေကာင္း၊ ေလာကသည္ လည္းေကာင္း အေၾကာင္းမရွိဘဲ ျဖစ္၏ဟု ယူဆ၏။]

(ခ) တကၠီပုဂၢိဳလ္၏ အယူအဆ။

[ထုိသူကား ေလာကသည္လည္းေကာင္း၊ အတၱသည္လည္းေကာင္း အေၾကာင္းမရွိဘဲ သူျဖစ္ခ်င္

သလုိ ျဖစ္၏ဟု ၾကံဆေျပာျပသူျဖစ္သည္။]

ေရွးအတိတ္ အေၾကာင္းအရာအစုကုိ ၾကံစည္တတ္၊ အစဥ္လုိက္၍ မိစာၦအယူကုိ ယူတတ္ကုန္ေသာ သူတုိ႔သည္ ေရွးအတိတ္ အေၾကာင္းအရာစုကုိ အာ႐ံုျပဳ၍ မိစာၦအယူျဖစ္ဖုိ႔ရန္ အေျခခံစကားအမ်ိဳးမ်ိဳး တုိ႔ကုိ ဤျပခဲ့ေသာ အေၾကာင္း ၁၈မ်ိဳးတုိ႔ျဖင့္ စဲြျမဲစြာ ေျပာဆုိတတ္ၾက၏။

၂။ အပရ ႏၱ ကပၸိက၀ါဒ ၄၄-မ်ိဳး

၂-က။ ဥဒၶမာဃတနိက သညီ၀ါဒ ၁၆-မ်ိဳး။

[အာဃာတန = ေသျခင္း = (ေသရာကာလ) + ဥဒၶ=အထက္ (ေနာက္) ေသၿပီးေနာက္ အတၱအေၾကာင္း

အရာကုိ ေျပာဆုိေလ့ ရွိသူမ်ားကုိ ”ဥဒၶမာဃာတနိက” ဟုေခၚ၏။]

၂-ခ။ ဥဒၶမာဃာတနိက အသညီ၀ါဒ ၈-မ်ိဳး။

၂-ဂ။ ဥဒၶမာဃာတနိက ေန၀သညီ နာသညီ၀ါဒ ၈-မ်ိဳး။

၂-ဃ။ ဥေစၦဒ၀ါဒ ၇-မ်ိဳး။

၂-င။ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန၀ါဒ ၅-မ်ိဳး။

၂-က။ ဥဒၶမာဃာတနိက သညီ၀ါဒ ၁၆-မ်ိဳး

(က) အတၱသည္ အေျပာင္းအလဲ (႐ုပ္) သေဘာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။

သညာလည္းရွိ၏။

(ခ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာမရွိ။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းသေဘာမရွိ။ သညာလည္းရွိ၏။

(ဂ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာ အရွိလည္းဟုတ္၏။ ႐ုပ္သေဘာ မရွိလည္း ဟုတ္၏။

ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဃ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာရွိသည္လည္းမဟုတ္။ ႐ုပ္သေဘာ မရွိသည္လည္းမဟုတ္။

ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(င) အတၱသည္ အဆံုးအပုိင္းအျခားရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(စ) အတၱသည္ အဆံုးအပုိင္းအျခားမရွိ။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဆ) အတၱသည္ အဆံုးရွိလည္းဟုတ္။ အဆံုးမရွိလည္း ဟုတ္၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီး

ျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဇ) အတၱသည္ အဆံုးရွိလည္းမဟုတ္။ အဆံုးမရွိလည္းမဟုတ္။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီး

ျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(စ်) အတၱသည္ တစ္မ်ိဳးတည္းေသာသညာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ည) အတၱသည္ အမ်ိဳးမ်ိဳးသညာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဋ) အတၱသည္ ေသးငယ္ေသာ သညာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဌ) အတၱသည္ အတုိင္းအရွည္ မရွိေလာက္ေအာင္ ႀကီးက်ယ္ေသာ သညာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္

ပ်က္စီးျခင္း မရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဍ) အတၱသည္ စင္စစ္သုခရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဎ) အတၱသည္ စင္စစ္ဒုကၡရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(ဏ) အတၱသည္ သုခ၊ ဒုကၡႏွစ္မ်ိဳးလံုးရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

(တ) အတၱသည္ အဒုကၡ မသုခ (ဥေပကၡာ) ရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ပ်က္စီးျခင္းမရွိ။ သညာရွိ၏။

[ဥဒၶမာဃာတန အယူအဆ သညီ၀ါဒ ရွိကုန္ေသာသူတုိ႔သည္ ဤ ၁၆-ပါးေသာ အေၾကာင္းျပခ်က္

တုိ႔ျဖင့္ အတၱကုိ ေသၿပီးေနာက္ သညာရွိသည္ဟု ယူဆၾကေလသည္။]

၂-ခ။ ဥဒၶမာဃာတနိက အသညီ၀ါဒ ၈-မ်ိဳး

(က) အတၱသည္ အေျပာင္းအလဲ (႐ုပ္) သေဘာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ျမဲ၏။ သညာမရွိ။

(ခ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာမရွိ။ ေသၿပီးေနာက္ျမဲ၏။ သညာမရွိ။

(ဂ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာအရွိလည္းဟုတ္၏။ ႐ုပ္သေဘာမရွိလည္း ဟုတ္၏။

ေေသၿပီးေနာက္ ျမဲ၏။ သညာမရွိ။

(ဃ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာရွိသည္လည္း မဟုတ္။ ႐ုပ္သေဘာမရွိလည္း မဟုတ္။

ေေသၿပီးေနာက္ ျမဲ၏။ သညာမရွိ။

(င) အတၱသည္ အဆံုးအပုိင္းအျခားရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ျမဲ၏။ သညာမရွိ။

(စ) အတၱသည္ အဆံုးအပုိင္းအျခားမရွိ။

(ဆ) အတၱသည္ အဆံုးလည္းရွိ။ အဆုံးလည္း မရွိ။

(ဇ) အတၱသည္ အဆံုးရွိလည္း မဟုတ္။ အဆံုးမရွိလည္း မဟုတ္။ ေသၿပီးေနာက္ျမဲ၏။

သညာမရွိ။

[ဥဒၶမာဃာတနိက အသညီ၀ါဒရွိေသာ သူတုိ႔သည္ ဤရွစ္ပါးေသာ အေၾကာင္းျပခ်က္

တုိ႔ျဖင့္ အတၱကုိ ေသၿပီးေနာက္ သညာမရွိဟု ယူဆၾက၏။]

၂-ဂ။ ဥဒၶမာဃာတနိက ေန၀သညီနာသညီ၀ါဒ ၈-မ်ိဳး

(က) အတၱသည္ အေျပာင္းအလဲ (႐ုပ္) သေဘာရွိ၏။ ေသၿပီးေနာက္ ျမဲ၏။ သညာရွိလည္း

မဟုတ္။ သညာမရွိလည္း မဟုတ္။

(ခ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာမရွိ။

(ဂ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာလည္းရွိ၏။ ႐ုပ္သေဘာလည္း မရွိ။

(ဃ) အတၱသည္ ႐ုပ္သေဘာအရွိလည္းမဟုတ္။ ႐ုပ္သေဘာမရွိလည္းမဟုတ္။

(င) အတၱသည္ အဆံုးအပုိင္းအျခားရွိ၏။

(စ) အတၱသည္ အဆံုးအပုိင္းအျခားမရွိ။

(ဆ) အတၱသည္ အဆံုးလည္းရွိ။ အဆုံးလည္း မရွိ။

(ဇ) အတၱသည္ အဆံုးလည္း မဟုတ္။ အဆံုးမရွိလည္း မဟုတ္။ ေသၿပီးေနာက္ ျမဲ၏။

သညာရွိလည္း မဟုတ္။ သညာမရွိလည္း မဟုတ္။

[ဥဒၶမာဃာတနိက ေန၀သညီနာသညီ၀ါဒရွိေသာသူတုိ႔သည္ ဤရွစ္ပါးေသာ အေၾကာင္းျပ

တုိ႔ျဖင့္ အတၱကုိ ေေသၿပီးေနာက္သညာရွိလည္း မဟုတ္၊ သညာမရွိလည္းမဟုတ္ဟု ယူဆ

ၾက၏။]

၂-ဃ။ ဥေစၦဒ၀ါဒ ၇-မ်ိဳး

[သတၱ၀ါသည္ ေသလွ်င္အသက္မရွိ၊ ျပတ္စဲေတာ့၏ဟူေသာ အယူကုိဥေစၦဒ၀ါဒဟု

ေခၚသည္။]

(က) ခႏၶာကုိယ္ ပ်က္စီးလွ်င္ အတၱလည္း ျပတ္စဲ ေပ်ာက္ပ်က္၏။ ေသၿပီးေနာက္ ဘာမွ်

မျဖစ္ေတာ့ေခ်။

(ခ) လူ႔ဘ၀တစ္ဘ၀မွ်ျဖင့္ ဤအတၱသည္ မျပတ္စဲေသး၊ နတ္ျဖစ္ၿပီးေနာက္မွ အဆက္မရွိ

ျပတ္စဲေတာ့၏။ ဘာမွ်ထပ္၍ မျဖစ္ေတာ့ေခ်။

(ဂ) နတ္ဘ၀ျဖင့္ ဤအတၱသည္ မျပတ္စဲေသး။ ျဗဟၼာျဖစ္ၿပီးေနာက္မွ အဆက္မရွိ ျပတ္စဲ

ေတာ့၏။ ဘာမွ် ထပ္၍ ျဖစ္ေတာ့ေခ်။

(ဃ) အာကာသာနဥၥာယတန ဘံုသုိ႔ေရာက္မွ အတၱသည္ ျပတ္၏။

(င) ၀ိညာဏဥၥာယတနဘံုသုိ႔ေရာက္မွ အတၱသည္ ျပတ္၏။

(စ) အာကိဥၥညာယတနဘံုသုိ႔ေရာက္မွ အတၱသည္ ျပတ္၏။

(ဆ) ေန၀သညာနာသညာယတနဘံုသုိ႔ ေရာက္မွ အတၱသည္ ျပတ္၏။

[ဥေစၦဒ အယူရွိကုန္ေသာ သူတုိ႔သည္ ဤ ၇-မ်ိဳးေသာ အေၾကာင္းျပတုိ႔ျဖင့္ ထင္ရွားရွိေသာ

သတၱ၀ါတုိ႔၏ ျပတ္စဲပ်က္စီး ကင္းေပ်ာက္ျခင္းကုိ ေျပာဆုိၾက၏။]

၂-င။ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန၀ါဒ ၅-မ်ိဳး

[လက္ရွိခႏၶာကုိယ္၌ ဒုကၡကင္း၍ ခ်မ္းသာစြာ ေနရျခင္းကုိ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန = ေလာကီနိဗၺာန္

ဟုေခၚသည္။]

(က) ကာမဂုဏ္ငါးပါးျဖင့္ တင့္တယ္စံပယ္လ်က္ ခံစား စံစားရျခင္းသည္ သတၱ၀ါ၏

မြန္ျမတ္ေသာ ဒိဌဓမၼ နိဗၺာန္ျဖစ္၏။

(ခ) ပထမစ်ာန္ကုိရသည့္အခါ အတၱသည္ မြန္ျမတ္ေသာ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန္သုိ႔ေရာက္၏။

(ဂ) ဒုတိယစ်ာန္ကုိ ရသည့္အခါ အတၱသည္ မြန္ျမတ္ေသာ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန္သုိ႔ ေရာက္၏။

(ဃ) တတိယစ်ာန္ကုိ ရသည့္အခါမွ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန္။

(င) စတုတၳစ်ာန္ကုိ ရသည့္အခါမွ ဒိဌဓမၼနိဗၺာန္။

[ဤငါးမ်ိဳးေသာ အေၾကာင္းျပတုိ႔ျဖင့္ ထင္ရွားရွိေသာ သတၱ၀ါတုိ႔၏ မြန္ျမတ္ေသာ ဒိဌဓမၼ

နိဗၺာန၀ါဒကုိ ေျပာဆုိယူဆၾကသည္။]

ေနာက္အနာဂတ္ အေၾကာင္းအရာစုကုိ ၾကံစည္တတ္ ယူဆတတ္ေသာ သူတုိ႔သည္

ဤျပခဲ့ေသာ အေၾကာင္း ၄၄-မ်ိဳး တုိ႔ျဖင့္ စြဲျမဲစြာ ေျပာဆုိၾက၏။

ဤသုိ႔လွ်င္ ေရွးအတိတ္ကျဖစ္ခဲ့ေသာ အေၾကာင္းအရာမ်ားကုိ ၾကံစည္စဥ္းစားသူတုိ႔၏

အယူအဆ ၀ါဒ ၁၈-မ်ိဳးႏွင့္ ေနာက္အနာဂတ္ အေၾကာင္းအရာကုိ ၾကံစည္စဥ္းစားသူတုိ႔၏

အယူအဆ၀ါဒ ၄၄-မ်ိဳးအားျဖင့္ (၆၂) ပါးေသာ ဒိဌိ၀ါဒတုိ႔ ျဖစ္သတည္း။

(ဤ ၆၂-ပါးေသာ ဒိဌိတုိ႔အေၾကာင္း အက်ယ္ကုိ မံုေရြး ေဇတ၀န္ဆရာေတာ္ဘုရားႀကီး

ျပဳစုေတာ္မူေသာ သမႏၱစကၡဳ ဒီပနီက်မ္း ပထမစာအုပ္တြင္ အလြယ္ၾကည့္ႏုိင္ပါသည္။ မူရင္း

က်က် ေလ့လာလုိပါက ျဗဟၼဇာလသုတ္တြင္ ၾကည့္႐ႈၾကပါကုန္။ ဤမွတ္ခ်က္ကုိမူ ျဗဟၼဇာလ

သုတ္မွ အက်ဥ္းခ်ဳပ္ေကာက္ႏုတ္ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။)

၀ိတဏၭီ = ဆန္႔က်င္ေသာ အယူရွိသူ။

ဒိဌိ၀ိသုဒၶိ = အယူအျမင္ စင္ၾကယ္မႈ။

ကခၤါ၀ိတရဏ = တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါးေသာ ယံုမွားသကၤာကုိ လြန္ေျမာက္ေသာ

၀ိသုဒၶိ ဉာဏ္၏ စင္ၾကယ္မႈ။

တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါး = ယံုမွားျခင္း တစ္ဆယ့္ေျခာက္ပါး။

ေသာ ယံုမွားသကၤာ 

၁။ ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ ျဖစ္ခဲ့သေလာ။

၂။ ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ မျဖစ္ခဲ့သေလာ။

၃။ ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ အဘယ္သုိ႔ေသာသူ ျဖစ္ခဲ့သနည္း။

၄။ ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ အဘယ္သုိ႔ ျဖစ္ခဲ့သနည္း။

၅။ ငါသည္ အတိတ္ကာလ၌ အဘယ္သူ ျဖစ္ၿပီးေနာက္အဘယ္ ျဖစ္ခဲ့သနည္း။

၆။ ငါသည္ အနာဂတ္ ကာလ၌ ျဖစ္လတၱံ႔ေလာ။

၇။ ငါသည္ အနာဂတ္ ကာလ၌ မျဖစ္လတၱံ႔ေလာ။

၈။ ငါသည္ အနာဂတ္ ကာလ၌ အဘယ္သုိ႔ေသာသူ ျဖစ္လတၱံ႔နည္း။

၉။ ငါသည္ အနာဂတ္ ကာလ၌ အဘယ္သုိ႔ ျဖစ္လတၱံ႔နည္း။

၁၀။ ငါသည္အနာဂတ္ကာလ၌အဘယ္သူျဖစ္ၿပီးေနာက္အဘယ္သူ ျဖစ္လတၱံ႔နည္း။

၁၁။ ငါသည္ ဟုတ္ပါေလ၏ေလာ။

၁၂။ ငါသည္ မဟုတ္ေလသေလာ။

၁၃။ ငါ ဘယ္သူျဖစ္သနည္း။

၁၄။ ငါ အဘယ္သုိ႔ျဖစ္သနည္း။

၁၅။ ငါသည္ အဘယ္မွ လာသနည္း။

၁၆။ ငါသည္ အဘယ္သုိ႔ သြားလတၱံ႔နည္း။

မဂၢါမဂၢဉာဏ ဒႆန ၀ိသုဒၶိ = မဂ္ဟုတ္မဟုတ္ သိျမင္ႏုိင္ေသာ ဉာဏ္အျမင္ စင္ၾကယ္မႈ။

ပဋိပဒါဉာဏ ဒႆန ၀ိသုဒၶိ = မဂ္ေရာက္ေၾကာင္း က်င့္စဥ္ကုိ သိျမင္ေသာ ဉာဏ္စင္ၾကယ္မႈ။

သဟဇာတ္ = တကြျဖစ္ေသာ။

သမၸယုတ္ = အတူယွဥ္ေသာ။

သစၥာေလးတန္ကုိ ဆယ့္ေျခာက္နက္ ေ၀ဖန္၍ = သစၥာအနက္ ဆယ့္ေျခာက္ခ်က္။

ဉာဏဒႆန ၀ိသုဒၶိ = သစၥာေလးပါး အမွန္တရားကုိ သိျမင္ေသာ ဉာဏ္အျမင္ စင္ၾကယ္မႈ။

တဒဂၤ ၀ိမုတၱိ = ကာမ ကုသုိလ္ျဖင့္ ကိေလသာမွ အခုိက္အတန္႔မွ် လြတ္ေျမာက္မႈ။

၀ိကၡ မၻန ၀ိမုတၱိ = မဟဂၢဳတ္ကုသုိလ္ျဖင့္ ကိေလသာကုိ ပယ္ခြာ လြတ္ေျမာက္မႈ။

သမုေ စၦဒ ၀ိမုတၱိ = မဂ္ျဖင့္ ကိေလသာမွ အၾကြင္းမဲ့ လြတ္ေျမာက္မႈ။

ပဋိပႆမၻန ၀ိမုတၱိ = ဖုိလ္ျဖင့္ ကိေလသာမွ ထပ္မံ လြတ္ေျမာက္မႈ။

နိႆရဏ ၀ိမုတၱိ = ကိေလသာမွ လံုး၀ လြတ္ေျမာက္မႈ။

အာဂါရမုနိ = လူ၀တ္ေၾကာင္သူျမတ္။

အနာဂါရမုနိ = ရဟန္းသူျမတ္။

ေသကၡမုနိ = အရိယာပုဂၢိဳလ္ ခုနစ္ေယာက္။

အေသကၡမုနိ = ရဟႏၱာပုဂၢိဳလ္။

ပေစၥကမုနိ = ပေစၥကဗုဒၶါ။

မုနိႏၵာဘိပ၀ရ = မုနိငါးပါးတုိ႔ထက္ျမတ္ေသာ။

အတုလမုနိ = အတုမရွိေသာ ျမတ္စြာဘုရား။

အပုိဒ္ ၇

ဂဂၤါ၀ါဠဳ = ဂဂၤါျမစ္တြင္းရွိသဲမ်ား။

အနႏၱဂူ = အဆံုးမရွိေသာ နိဗၺာန္သုိ႔ ေရာက္ေတာ္မူေသာ။

သီလသံ၀ရ = သီလေစာင့္ျခင္း။

ဣၿႏၵိယ သံ၀ရ = ဣေျႏၵေျခာက္ပါး ေစာင့္စည္းျခင္း။

ေဘာဇနမတၱညဳတာ = ေဘာဇဥ္၌ အတုိင္းအရွည္သိျခင္း။

ဇာဂရိယာႏုေယာဂ = ႏုိးၾကားျခင္းႏွင့္ ယွဥ္ျခင္း။

သဒၶါ = ရတနာသံုးပါး၊ ကံႏွင့္အက်ိဳးကုိ ယံုၾကည္ျခင္း။

သတိ = တရားမေမ့ျခင္း။

ဟီရိ = မေကာင္းမႈကုိ ရွက္ျခင္း။

ၾသတၱပၸ = မေကာင္းမႈကုိ ေၾကာက္ျခင္း။

ဗာဟုႆစၥ = အၾကားအျမင္မ်ားျခင္း။

၀ီရိယ = လံု႔လရွုိျခင္း။

ပညာ = အသိဉာဏ္ရွိျခင္း။

ေလးျဖာစ်ာန္ = ပထမစ်ာန္၊ ဒုတိယစ်ာန္၊ တတိယစ်ာန္၊ စတုတၳစ်ာန္ဟူေသာ စ်ာန္ေလးပါး။

စရဏတရား = အက်င့္တရား။

နာနာကုလ = လူမ်ိဳးအသီးသီး။

ေ၀ါဟာရသဒၵါ = ဘာသာစကား။

အတၳပဋိသမၻိဒါ = အနက္ကုိခဲြျခမ္း၍ သိေသာဉာဏ္။

၀ါစာဂီရတ္ = ႏႈတ္ထြက္စကား။

ဓမၼပဋိသမၻိဒါ = ဓမၼကုိ ခဲြျခမ္း၍ သိေသာဉာဏ္။

၀ိၿဂိဳဟ္၀စနတ္ = ပုဒ္၏ အနက္ရင္း။

ဓာတ္ = ပုဒ္၏ ရင္းျမစ္။

ပစၥည္း = ပုဒ္၏ ေနာက္ဆက္စကား။

လိင္ = ပုဒ္၏ ဣတၳိလိင္၊ ပုလႅိင္။

အန္ = ပုဒ္၏ အဆံုး။

နိ႐ုတၱိပဋိသမၻိဒါ = သဒၵါနည္းကုိ ခဲြျခမ္း၍ သိေသာဉာဏ္။

သဒၵါပညတ္ = ေ၀ါဟာရစကားအျဖစ္။

ပဋိဘာနပဋိသမၻိဒါ = ခဲြျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ သိေသာဉာဏ္။

ဣဒၶိ၀ိဓ = တန္ခိုးအမ်ိဳးမ်ိဳးဖန္ဆင္းျခင္း။

ေစေတာပရိယ = သူတစ္ပါး၏စိတ္ကုိ သိေသာဉာဏ္။

ယထာကမၼဳပဂ = ကံအတုိင္းျဖစ္ေနၾကေသာ (သတၱ၀ါတုိ႔ကုိ ျမင္ေသာဉာဏ္)

အနာဂတံသ = ေနာင္ျဖစ္လတၱံ႔ကုိ ျမင္ေသာဉာဏ္။

႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္ = ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတၳစ်ာန္။

အ႐ူပစ်ာန္ေလးရပ္ = အာကာသာ နဥၥာယတန၊ ၀ိညာဏဥၥာယတန၊ အာကိဥၥညာယတန၊

ေန၀သညာနာသညာယတန။

ေက်းဇူးေတာ္ = အတိတ္၊ အနာဂတ္၊ ပစၥဳပၸန္တို႔၌ မပိတ္မပင္ေသာ ဉာဏ္ရွိေတာ္မူသည့္သံုးပါး။

တစ္ဆယ့္ရွစ္ပါး ကာယကံ၊ ၀စီကံ၊ မေနာကံတုိ႔သည္ ဉာဏ္ေတာ္လွ်င္ ျပဌာန္း၏။ ဉာဏ္ေတာ္သုိ႔

အစဥ္လုိက္၏။ သံုးပါးေပါင္းေသာ္ ေျခာက္ပါး။ ဆႏၵ၊ ၀ီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊

၀ိမုတၱိတုိ႔၏ ယုတ္ေလ်ာ့ျခင္း မရွိ။ ေပါင္းေသာ္ တစ္ဆယ့္ႏွစ္ပါး။ ျမဴးထူးျခင္းမရွိ၊

ျမဴးထူးလုိေသာ စကားမရွိ၊ ခၽြတ္ယြင္းသည္မရွိ၊ အေဆာတလ်င္ျပဳေသာ အမႈမရွိ၊

ေၾကာင့္ၾကျခင္းမရွိ၊ မစံုစမ္း မဆင္ျခင္မူ၍ ျပဳျခင္းမရွိ၊ ေပါင္းေသာ္တစ္ဆယ့္ရွစ္ပါး။

အံ့ဖြယ္တစ္ဆယ့္ရွစ္စံု = ၁၊ သကၤန္းေတာ္သည္ ဖြပ္ရ၊ ဆုိးရျခင္းမရွိ၊ ႏြမ္းရိျခင္းမရွိ။

၂၊ ဆံေတာ္သည္ ေတာထြက္စ က ျဖတ္သည့္အတုိင္း အသက္ေတာ္ပတ္လံုး

လက္ႏွစ္သစ္မွ်သာရွိျခင္း။

၃၊ ပရိကၡရာ ရွစ္ပါးကုိ ေဆာင္ယူေတာ္မူေသာ္လည္း ကုိယ္ႏွင့္ မထိျခင္း။

၄၊ သပိတ္ေတာ္ေဆးလွ်င္ လက္ေတာ္စင္ႏွင့္၍ လက္ေတာ္ေဆးလွ်င္

သပိတ္ေတာ္စင္ႏွင့္ျခင္း။

၅၊ မုန္ညင္းသီးခံြ တည္းဟူေသာၾကဳတ္ထဲသုိ႔ ၀င္ေတာ္မူႏုိင္ျခင္း။

၆၊ ေရာင္ျခည္ေတာ္ လႊတ္လွ်င္ အရပ္ဆယ္မ်က္ႏွာ တုိင္ေအာင္ႏွံ႔ျခင္း။

၇၊ ကုိယ္ေတာ္ကုိ အသိန္းအသန္း ဖန္ဆင္း၍ သတၱ၀ါကုိ ခၽြတ္ႏုိင္ျခင္း။

၈၊ ဇာတိေခတ္၊ အာဏာေခတ္၊ ၀ိသယေခတ္သံုးပါး၌ အမုိက္ကုိလည္းေကာင္း၊

အလင္းကုိလည္းေကာင္း ဖန္ဆင္းႏုိင္ျခင္း။

၉၊ ကုိယ္ေတာ္ကုိ အထက္ေကာင္းကင္သုိ႔ ေရာက္ေအာင္ လ၀န္းေပၚသကဲ့သုိ႔

ျမႇင့္ႏုိင္ျခင္း။

၁၀၊ သန္႔ရွင္းေသာ၊ သာယာေသာ၊ သိလြယ္ေသာ၊ နာခ်င္ဖြယ္ေသာ၊ ပ်ံ႕ေသာ၊

လံုးေသာ၊ နက္နဲေသာ၊ ပဲ့တင္ထပ္ေသာ အဂၤါရွစ္ပါးႏွင့္ ျပည့္စံုေသာ

အသံေတာ္ျဖင့္ ေဟာေတာ္မူသည့္ တရားေတာ္သည္ ပရိသတ္ရွိေလရာရာ

ၾကားႏုိင္ျခင္း။

၁၁၊ လူနတ္တုိ႔၏ စိတ္ကုိ သိႏုိင္ေသာ အာသယာႏုသယဉာဏ္။

၁၂၊ ကၽြတ္အံ့ေသာ သတၱ၀ါတုိ႔ကုိ သိေတာ္မူႏုိင္ေသာ မဟာက႐ုဏာ

သမာပတၱိဉာဏ္။

၁၃၊ ဤသူကား နက္ျဖန္ကၽြတ္လတၱံ႔၊ ဤသူကား သန္ဘက္ကၽြတ္လတၱံ႔

စသည္ျဖင့္ သိႏုိင္ေသာ ဣၿႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္။ ေဉယ်ဓံတရားငါးပါး။

ေပါင္း ၁၈ ပါး။

အပုိဒ္ ၈

ေဒ၀ပုတၱမာရ္ = မာရ္နတ္။

ကိေလသမာရ္ = ကိိေလသာဆယ္ပါး။

ခႏၶမာရ္ = ခႏၶာငါးပါး။

မစၥဳမာရ္ = ေသျခင္းတရား။

အဘိသခၤါရမာရ္ = ျပဳျပင္စီရင္မႈ။

သတိပဌာန္ = သတိတည္ေဆာက္မႈ။

သမၼပၸဓာန္ = ေကာင္းစြာအားထုတ္မႈ။

ဣဒၶိပါဒ္ = မဟဂၢဳတ္ ေလာကုတၱရာ တရားထူးတုိ႔ ျဖစ္ေပၚၿပီးစီးျခင္း၏

အေျခပါဒ ျဖစ္ေသာ တရား။

ဣေျႏၵ = မိမိတုိ႔ဆုိင္ရာကိစၥ၌ အစုိးရမႈ ရွိေသာတရား။

ဗုိလ္ = ဆန္႔က်င္ဘက္ တရားတုိ႔ေၾကာင့္ တုန္လႈပ္ျခင္းမရွိ ခုိင္ခံ့

အားေကာင္းေသာ တရား။

ေဗာဇၩင္ = မဂ္ဉာဏ္ဟူေသာ ေဗာဓိ၏ အစိတ္အဂၤါ ျဖစ္ေသာ တရား။

မဂၢင္ = မဂ္၏ အစိတ္အဂၤါ ျဖစ္ေသာ တရား။

ေဗာဓိပကၡိယ = မဂ္ဉာဏ္၏ အသင္းအပင္း၌ ျဖစ္ၾကေသာတရား။ သတိပဌာန္-၄၊

သမၼပၸဓာန္-၄၊ ဣဒၶိပါဒ္-၄၊ ဣေျႏၵ-၅၊ ဗုိလ္-၅၊ ေဗာဇၩင္-၇၊ မဂၢင္-၈

ပါး အားျဖင့္ ၃၇ ပါး ရွိသည္။

မာရ္ဗုိလ္ပါ = မာရ္နတ္၏ စစ္သည္တပ္သား။

အသခၤတ = အေၾကာင္းတရား မျပဳအပ္ေသာ။

ေခမ = ေဘးကင္းရာနိဗၺာန္။

ဓမၼာ႐ံု = မဂ္တရား၏ အာ႐ံုနိဗၺာန္။

အပုိဒ္ ၉

ဌာနာဌာန ေကာသလႅဉာဏ္ = အရာဟုတ္သည္ မဟုတ္သည္ကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

၀ိပါကဉာဏ္ = ကံအထူးကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

(ကမၼိပါကႏၱရဉာဏ္)

သဗၺတၳဂါမိနီဉာဏ္ = ကံ၏ အပုိင္းအျခားကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

နာနာဓာတုဉာဏ္ = ဓာတ္တုိ႔၏ အထူးအျပားကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

အဓိမုတၱိဉာဏ္ = သတၱ၀ါတုိ႔၏ အလုိ ႏွလံုးသြင္းကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

ဣၿႏၵိယပေရာပရိယတၱိဉာဏ္ = ဣေျႏၵရင့္မရင့္ကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

စ်ာနာဒိသံကိေလသဉာဏ္ = စ်ာန္ စသည္တုိ႔၏ ညစ္ညဴးျခင္းကုိ သိတတ္ေသာဉာဏ္။

ေခတ္သံုးထပ္ = ဇာတိေခတ္၊ အာဏာေခတ္၊ ၀ိသယေခတ္သံုးပါး။

ေလာကုတၱရာတရားျမတ္ကုိးပါး = မဂ္ ၄ ပါး + ဖုိ္လ္ ၄ ပါး + နိဗၺာန္ ၁။ (အခ်ိဳ႕မူ၌ ၈ ပါးဟု ဆုိသည္။)

နရက္ = ငရဲဘံု။

သံုးခ႐ုိင္ = ကာမဘံု၊ ႐ူပဘံု၊ အ႐ူပဘံု ၃ ပါး။

ဂုဏ္အရဟတ္ = ျမတ္ေသာဂုဏ္။

အပုိဒ္ ၁၀

အၯဆကၠသတ = ေျခာက္ရာမွာ ငါးဆယ္ေလ်ာ့ဟူသည့္ သေဘာ၊ ငါးရာ့ငါးဆယ္

ဇာတ္ေတာ္မ်ားကုိ ဆုိသည္။ (အဎ=အခဲြႏွင့္တကြ၊ ဆကၠသတ=ေျခာက္ရာ)။

အနႏၱဘ၀ = အဆံုးမရွိေသာဘ၀။

ဓနပရိစၥာဂ = ပစၥည္းဥစၥာကုိ စြန္႔ျခင္း။

ပုတၱပရိစၥာဂ = သားသမီးကုိ စြန္႔ျခင္း။

ဘရိယပရိစၥာဂ = မယားကုိ စြန္႔ျခင္း။

အဂၤပရိစၥာဂ = မ်က္စိစေသာ အဂၤါကုိ စြန္႔ျခင္း။

ဇီ၀ိတ ပရိစၥာဂ = အသက္ကုိ စြန္႔ျခင္း။

ေဟတုသမၸဒါ = အေၾကာင္းျပည့္စံုျခင္း။

ရံသီေနေျပာက္ = ေနေရာင္ ေနေျပာက္။

ေမ႐ုပဗၺတ = ျမင္းမုိရ္ေတာင္။

သီလာေတာင္ = ေက်ာက္ေတာင္။

တစ္ၿပိဳင္တည္လ်က္ တစ္ၿပိဳင္ပ်က္ = အတူျဖစ္၊ အတူပ်က္ေသာ စၾကာ၀ဠာကုေဋတစ္သိန္း။

အပုိဒ္ ၁၁

ဒႆနာကာရ = ျမင္ပံုအျခင္းအရာ။

ေသာဠသ = တစ္ဆယ့္ေျခာက္ (သစၥာအနက္ ဆယ့္ေျခာက္ခ်က္)။

ေမဃ၀န္ = အလြန္သည္းထန္ေသာ မုိးႀကီး။

ဓမၼေဘရီ = တရားတည္းဟူေသာ စည္ေတာ္။

ေမဒနီ = အဆီ၊ အႏွစ္။

ေဒ၀ါဓိ ေဒ၀ိႏၵ = နတ္တကာတုိ႔ထက္ ျမတ္ေသာနတ္။

ျဗဟၼာဓိ ျဗဟၼိႏၵ = ျဗဟၼာတကာတုိ႔ထက္ ျမတ္ေသာျဗဟၼာ။

တိဘ၀ပါရဂူ = ကာမ၊ ႐ူပ၊ အ႐ူပ ဟူေသာ ဘ၀သံုးပါး၏ တစ္ဘက္သုိ႔ေရာက္သည့္ ျမတ္စြာဘုရား။

အဘိဘူပါေမာကၡ = ျဗဟၼာတုိ႔၏ အႀကီးအကဲ။

အႏုတၱရ = မိမိထက္ လြန္ျမတ္သူ မရွိေသာ။

မဟာဓမၼရာဇ္ = တရားမင္း ျမတ္စြာဘုရား။

copy link;; http://www.buddhafm.net/search/label/%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%AC%E1%80%B8