သဘာဝဓမၼကထိကနွင့္ ဗာလ ဓမၼကထိက

ဓမၼကထိက ေလးမ်ိဳးရွိသည္။
 အနည္းငယ္မွ်သာ ေဟာၾကားသည္။ အက်ိဳးစီးပြားမဲ့ကိုသာ ေဟာၾကားသည္။ ပရိသတ္အား အေကာင္းအဆိုးႏွင့္ အေၾကာင္းအက်ိဳးကို ခြဲျခားမျပခဲ့။ ဤသို႔ေသာ ဓမၼကထိကမ်ိိဳးမွာလည္း သူ႔႔ရိသတ္ႏွင့္သူ ရွိတတ္သည္။

ဒုတိယ တစ္မ်ိဳးကား အနည္းငယ္မွ်သာ ေဟာၾကားသည္။ အက်ိဳးစီးပြားတိုးပြားေရးကိုသာ ဦးတည္သည္။ ပရိသတ္အား အေကာင္းအဆိုးႏွင့္ အေၾကာင္းအက်ိဳးကိုလည္း ခြဲျခားျပတတ္သည္။



တတိယ တစ္မ်ိဳးကား မ်ားစြာလည္းေဟာၾကားသည္။ အက်ိဳးစီးပြားမဲ့ကိုသာ ေဟာၾကားသည္။ ပရိသတ္အား အေကာင္းအဆိုးႏွင့္ အေၾကာင္းအက်ိိဳးကိုလည္း ခြဲျခားမျပခဲ့။ ဤသို႔ေသာ ဓမၼကထိကမ်ိဳးမွာလည္း သူ႔ပရိသတ္ႏွင့္သူ ရွိတတ္သည္။

 ေနာက္ဆံုးတစ္မ်ိဳးကား မ်ားစြာလည္းေဟာၾကားသည္။ အက်ိဳးစီးပြားတိုးပြားေရးကိုသာ ဦးတည္သည္။ ပရိသတ္အား အေကာင္းအဆိုးႏွင့္ အေၾကာင္းအက်ိဳးကိုလည္း ခြဲျခားျပတတ္သည္။ ဤသို႔ေသာ ဓမၼကထိကမ်ိဳးမွာလည္း သူ႔ပရိတ္သတ္ႏွင့္သူ ရွိတတ္သည္။

 **************
ဤေလးမ်ိဳးတြင္ ပထမဦးဆံုး ဓမၼကထိကကို တရားတို၍ စကားခ်ိဳေသာ္လည္း ဘုရားအလို အက်ိဳးမရွိေသာတရားျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ပရိသတ္အ႐ံႈးထြက္ေသာ ဓမၼကထိက ဟု ေခၚဆို၏။ နည္းငယ္ေဟာဘိ၊ က်ိဳးမရွိ၊ ပရိသတ္႐ံွဳးေလ၏။ အက်ိဳးမရ၊ ကထိက၊ ဗာလ ေခၚဆို၏။ ဤသို႔ေသာ ဓမၼကထိကမ်ိဳးကား သာယာနာေပ်ာ္ဖြယ္ရွိ႐ံုမွွတစ္ပါး မွားမွန္ေကာင္းက်ိဳး ေၾကာင္းက်ိဳးတို႔ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာႏိုင္ေသာ အသိဥာဏ္မေပးႏိုင္ေသာေၾကာင့္ ဗာလ ဓမၼကထိကဟု ေခၚဆို၏။ ၎၏ ပရိသတ္ကုုိလည္း ဗာလဟု ေခၚဆို၏။
အယံ ဧ၀ံဇာတိေကာ ဗာလဓမၼကထိေကာ ဧ၀ံဇာတိကာယ ဗာလပရိသာယ ဓမၼကထိေကာေတြ၀ နာမံ လဘတိ။ (အံ၊ ဋီ၊ ၂၊၃၃၆) 

ဒုတိယ ဓမၼကထိကကား အနည္းငယ္ပင္ ေဟာၾကားေသာ္လည္း ပရိသတ္ အသိအလိမၼာတိုး၍ အက်ိဳးအျမတ္ရေသာေၾကာင့္ နာရက်ိဳးနပ္ေသာ ဓမၼကထိကဟု ေခၚဆို၏။ နည္းငယ္ေဟာဘိ၊ အက်ိဳးရွိ၊ ပရိသတ္္ျမတ္ေလ၏။ အက်ိဳးျပည့္၀၊ ကထိက၊ သဘာ၀ ေခၚဆို၏။ ဤသို႔ေသာ ဓမၼကထိကမ်ိဳးေၾကာင့္ ပရိသတ္မွာ မွားမွန္ေကာင္းဆိုး ေၾကာင္းက်ိဳးတို႔ကို ခြဲျခားစိတ္ျဖာႏိုင္ေသာ အသိတရားတိုးေသာေၾကာင့္ သဘာ၀ ဓမၼကထိကဟု ေခၚဆို၏။ ၎၏ ပရိသတ္ကိုလည္း သဘာ၀ပရိသတ္ဟု ေခၚဆို၏။
ဧတၱ စ ေဒြေယ၀ ဇနာ သဘာ၀ဓမၼကထိကာ၊ န ဣတေရ။ (အံ၊ ဋီ၊ ၂၊ ၃၃၆ တတိယ ဓမၼကထိကသည္လည္း ဗာလဓမၼကထိကပင္ ျဖစ္သည္။
တရားရွည္သေလာက္ အက်ိဳးမမ်ား၍ ပရိသတ္အ႐ံႈးထြက္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္၏။ ၎၏ ပရိသတ္ကိုလည္း ဗာလပရိသတ္ဟု ေခၚဆုိထိုက္၏။ မ်ားစြာေဟာဘိ၊ က်ိဳးမရွိ၊ ပရိသတ္ ႐ံႈးေလ၏။ အက်ိဳးမရ၊ ကထိက၊ဗာလ ေခၚဆို၏။ စတုထၳ ဓမၼကထိကကား မ်ားစြာလည္းေဟာသည္။ အက်ိဳးလည္းရွိိိသည္။ နာရက်ိဳးလည္း နပ္သည္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ သဘာ၀ဓမၼကထိကပင္ ျဖစ္၏။ သဘာ၀ပရိသတ္ဟုပင္ ေခၚဆိုထိုက္၏။ မ်ားစြာေဟာဘိ၊ အက်ိိဳးရွိ၊ ပရိသတ္ျမတ္ေလ၏။ အက်ိဳးျပည့္၀၊ ကထိက၊ သဘာ၀ ေခၚဆို၏။ ဤေနရာ၌ အပၸဥၥ ဘာသတိ အသဟိတဥၥ ပရိသာ စႆ န ကုသလာ ေဟာတိ သဟိတာ သဟိတႆ စသည္ျဖင့္ အဂၤုတၱရနိကာယ္၊ စတုကၠနိပါတ္၊ ဓမၼကထိကသုတၱံ(အံ၊ ၁၊ ၄၅၅)လာ ဓမၼကထိက ပုဂၢိဳလ္ေလးမ်ိဳးတြင္ သဟိတ - အက်ိဳးရွိေသာ၊ အသဟိတ - အက်ိဳးမရွိေသာ တရားဟူသည္ အဘယ္နည္း။ ဘုရားအလိုက် သိရွိဖို႔လုိအပ္လာ၏။ အက်ိဳးရွိေသာ တရားဆိုသည္မွာ အက်ိဳးစီးပြားႏွင့္ ဆက္စပ္ေသာ၊ အခ်ိန္ကာလႏွင့္ ေလ်ာ္ညီေသာ တရားကို ဆိုေလသည္။ အသဟိတဥၥာတိ ကေထေႏၲာ စ ပန န အတၳယုတၱံ ကာလယုတၱံ ကေထတိ။ (အံ၊ ဋီ၊ ၂၊ ၃၃၆) 
“သဟိတ - ပရိသတ္အက်ိဳးျမတ္ရ၏။ အသဟိတ - ပရိသတ္အက်ိဳးျမတ္ မရ၏”
ဟူသည္မွာလည္း ပရိသတ္နာယူလိုက္ရေသာ တရားကိုအေၾကာင္းျပဳ၍ ယုတၱိရွိသည္ မရွိသည္၊ အက်ိဳးအေၾကာင္း ဆီေလ်ာ္သည္ မဆီေလ်ာ္သည္၊ အေၾကာင္းရွိ၍ ေဟာသည္၊ အၾကာင္းမဲ့ေဟာသည္၊ ေျပျပစ္မႈရွိသည္၊ မရွိသည္ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ၍ ေ၀ဖန္ပိုင္းျခားႏို္င္လွ်င္ ပရိိသတ္အက်ိဳးရွိ၏။
ထိုသို႔ မဟုတ္လွ်င္ အက်ိဳးမရွိဟု ဆုိလိုေပသည္။ ပရိသာ စႆ န ကုသလာ ေဟာတီတိ ေသာတံု နိသိႏၷပရိသာ စႆ ယုတၱာယုတၱံ ကာရဏာကာရဏံ သိလိ႒ံ န ဇာနာတီတိ အေတၱာ။ (အံ၊ ဋီ၊ ၂၊ ၃၃၆)
ဆိုလိုသည္မွာ မသိေသးသည္မ်ား သိရွိရျခင္း၊ မၾကားဖူးေသးသည္မ်ား ၾကားသိရျခင္း၊ မျမင္ဖူး မႀကံဳဖူး မေတြ႕ဖူးေသးေသာ အေတြးအျမင္မ်ား စိတ္ကူးစိတ္သန္း ( အုိုင္ဒီယာ) အသစ္မ်ား ရရွိျခင္းဟူသည့္ အက်ိဳးစီးပြားေလာက္ေတာ့ အနည္းဆံုး ရရွိရမည္ဟူလို။ ဤသို႔ ဗဟုသုတ အဆင့္မွသည္ ကုသုိလ္တိုးပြားရာ တုိးပြားေၾကာင္း၊ စိတ္ထားျဖဴစင္ရာ ျဖဴစင္ေၾကာင္း၊ သေဘာထားျပည့္၀ရာ ျပည့္၀ေၾကာင္း၊ ေဘးကင္းရာ ေဘးကင္းေၾကာင္း စသည့္ အက်ိဳးအျမတ္အျပင္ သဂၢကထာ- နတ္ျပည္ေရာက္ေၾကာင္း၊ မဂၢကထာ-မဂ္ဖိုလ္ရေၾကာင္းအထိ အားထုတ္ႏိုင္ မ်က္ေမွာက္ျပဳႏိုင္ျခင္း အက်ိဳးတရားမ်ားအထိ ပါ၀င္ေလသည္။ ဤကား အတၳယုတၱ- အက်ိဳးစီးပြားႏွင့္ ဆက္စပ္ေသာ တရားအမ်ိဳးအစားတည္း။ ကာလယုတၱ- အခ်ိန္ကာလႏွင့္ ဆက္စပ္ေသာ တရားဟူသည္မွာ အခ်ိန္ကာလႏွင့္ ကိုက္ညီေသာ ကာလေပၚတရားမ်ိိဳး၊ ေခတ္ကာလ အေျခအေနအရ လိုအပ္ေသာ တရားမ်ိဳးကို ဆိုေပသည္။ ဥပမာ- ေရႊတိဂံုဘုရား ဠင္းတနားျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ နကၡတၱဇာတ္ေတာ္လာ ဘုရားအလိုက် ေဟာရလွ်င္ ဠင္းတလည္းငွက္ ဟသၤာလည္းငွက္ပင္ ျဖစ္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ျပည္သူမ်ား ဘာမွ်စိုးရိမ္စရာမလို ဟူေသာ တရားမ်ိဳး။ အင္းစိန္က သန္းစိန္ ဆယ္တန္ေက်ာင္းသူဘ၀ ေရာက္ရွိသြားျခင္းသည္ ဗုဒၶအဘိဓမၼာအရ တရားသေဘာႏွင့္ ညီညြတ္ျခင္း၊ ဓမၼပဒ ေသာေရယ်၀တၳဳလာ ေသာေရယ်သူေဌးသား သာဓကရွိျခင္း စေသာ တရားမ်ိဳးပင္ျဖစ္၏။ ထို႔အျပင္ ေခတ္အေျခအေနအရ အမ်ိဳးသားေရးတရားေတာ္မ်ား ေဟာၾကားျခင္းသည္ ျမတ္ဗုဒၶ၏ ဥာတတၳစရိယလမ္္းစဥ္ပင္ ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ဘုရားေလာင္းတုိ႔ မျဖစ္မေန ျဖည့္က်င့္ရသည့္ က်င့္စဥ္ပင္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ျမတ္စြာဘုရားကိုယ္ေတာ္တိုင္ ေဆြေတာ္မ်ိဳးေတာ္ သာကီ၀င္ တစ္မ်ိဳးသားလံုး၏ ေဘးရန္အႏၲရာယ္ကို ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေသာအားျဖင့္ အမ်ိဳးသားေရးကို က႐ုဏာေတာ္ေရွ႕ထား၍ ေဆာင္ရြက္ေတာ္မူခဲ့ေၾကာင္း သာဓကမ်ားစြာသည္ ကာလယုတၱ- အခ်ိန္ကာလႏွင့္ ဆီေလ်ာ္ေသာ တရားမ်ိဳးပင္ျဖစ္သည္။ ေနာင္ေတာ္ႀကီး အရွင္ပညာ၀ရသည္ ပထမတြင္ ၀ိပႆနာဓမၼကထိကျဖစ္ခဲ့၏။ နည္းငယ္ေဟာဘိ အက်ိဳးရွိ ပရိသတ္ျမတ္ေသာ ဓမၼကထိကျဖစ္ခဲ့၏။ မ်ားစြာေဟာဘိ အက်ိဳးရွိ ပရိသတ္ျမတ္ေသာ ဓမၼကထိက ျဖစ္ခ့ဲ၏။ ယခုအခါ အမ်ိဳးသား ၀ံသာႏု ဓမၼကထိက အမည္တြင္ျပန္၏။ ၀ိပႆနာေဟာစဥ္က အတၱယုတၱ ဓမၼကထိက၊ အမ်ိဳးသားေရးေဟာသည့္အခါ ကာလယုတၱ ဓမၼကထိက ျဖစ္ေလ၏။ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးပင္ သဘာ၀ဓမၼကထိက ပုဂၢိဳလ္၌အက်ဳံး၀င္၏။ ဘုရားေဟာႏွင့္ညီ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ တိုင္းသားျပည္သူမ်ားအတြက္ ေလာကီေရး၊ ေလာကုတၱရာေရး ႏွစ္မ်ိဳးလံုးမွာ အားကိုးရေသာ ဆရာေတာ္ျဖစ္ေလသည္။ ေက်းဇူးႀကီးေလ၏။ တစ္သက္လံုး ၀ိပႆနာတရား ေဟာၾကားခ့ဲေသာ ဓမၼကထိကသည္ ယခုအခါ အမ်ိဳးသားေရး တရားမ်ားေဟာလာသည္ကို ေတြ႔ရ၏။သူမ်ားေဟာ၍ လိုက္ေဟာရသည့္ ပံုစံမ်ိဳးကားမဟုတ္။ေခတ္မီေအာင္ လုိက္ေဟာျခင္းမ်ိဳးလည္းမဟုတ္။ယံုၾကည္ခ်က္၊ခံယူခ်က္၊ရည္မွန္းခ်က္တို႔ျဖင့္အားမာန္အျပည့္အ၀ျဖင့္ ေဟာၾကားေနျခင္းျဖစ္၏။ ဓမၼကထိကတစ္ပါးျဖစ္ပါလ်က္ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္းေဟာရာ ဓမၼာသနပလႅင္ေပၚမွာပင္ အျခားဓမၼကထိကမေကာင္းေၾကာင္း၊ သံဃာမေကာင္းေၾကာင္း ေဟာေျပာေနသည့္ တက္ေထာင္ေမာင္းနင္း ၀ိပႆနာဓမၼကထိကဆိုသူမ်ားႏွင့္ လြန္စြာကြာေလသည္။ အဆိုပါ ၀ိပႆနာဓမၼကထိကမ်ားသည္ ကားလည္းျပင္၏။ကားလည္းေမာင္း၏။ညစာ ဆြမ္းပြဲလည္းတည္ေတာ္မူ၏။သံဃာ့ေရွ႕ေမွာက္ေရာက္လွ်င္ မခုတ္တတ္သည့္ေၾကာင္ပမာ ေၾကာင္ေရွ႕ၾကြက္လိုပင္ ရိုက်ိဳး၀ပ္တြားတတ္၏။ပလႅင္ေပၚေရာက္လွ်င္ကား ခံစားခ်က္မ်ားလည္းမထိန္းႏိုင္၊ဘ၀င္ကလည္းကိုင္ေန၍ သူရဲေကာင္းႀကီးပမာ သံဃာအခ်င္ခ်င္းပင္ ေစာ္ကားျပလိုက္ေပေသး၏။ဤသို႔ေသာ ဓမၼကထိကသည္ ဗာလဓမၼကထိကပင္ျဖစ္ေလသည္။ ႏုိင္ငံေရး ဓမၼကထိကမ်ားလည္း ရွိေပေသးသည္။ လူ႔အခြင့္အေရး၊ ဒီမိုကေရစီအေရး၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဆိုင္းဘုတ္ႀကီးမ်ား တပ္ၾကသည္။ ေဟာသည့္အခါ သံဃာခ်င္း စိတ္၀မ္းကြဲစရာမ်ားႏွင့္ အစိုးရမေကာင္းေၾကာင္းသာပါသည္။ သူကိုယ္တိုင္၏ သာသနာေရးလုပ္ေဆာင္ခ်က္ကား မရွိ။တရားပြဲမ်ားမွ ရရွိေသာ ေငြမ်ားကို ကြမ္း၀ါးပစ္၏။ မီးရွိဳ႕၍အခိုးထုတ္ပစ္၏။တစ္လံုး ႏွစ္လံုး သံုးလံုး ကိန္းဂဏန္းေလးမ်ား အလဲအလွယ္လုပ္၏။ဒိုင္ခံသည့္အခါ ခံလိုက္ေသး၏။(ကိုယ့္ေက်ာင္း၌ တံမ်က္စည္းတစ္ခ်က္ မခတ္ဖူးဘဲ လူၾကားထဲထြက္ အမွိဳက္ေကာက္ကာ ႏုိင္ငံေရးစတန္႔ထြင္ျပလိုက္ေသး၏) ဓမၼာသနပလႅင္ေပၚမွာ ေတာက္ေခါက္လို္ကေခါက္ လက္ဖ်စ္တီးလိုကတီး၊ နပန္းသတ္ဖို႔ စိန္ေခၚလိုကေခၚ၊ ႏိုင္ငံေတာ္သံဃာ့မဟာနာယက ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ား လည္း ရစရာမရွိ။ နည္းငယ္ေဟာဘိ က်ိဳးမရွိ ပရိသတ္ရွံဳးေလေသာ၊မ်ားစြာေဟာဘိ က်ိဳးမရွိ ပရိသတ္ရွံဳးေလေသာ ဗာလဓမၼကထိက ပုဂၢိဳလ္မ်ားတည္း။ ဤသို႔ အခ်င္းခ်င္း ေသြးခြဲရန္တိုက္ေပးသည္ကိုပင္ သူရဲေကာင္းအသြင္ ၾကည္ညိဳေနေသာ ပရိသတ္မ်ားလည္း ရွိေသး၏။ ဗာလ ပရိသတ္သာတည္း။ ဗုဒၶဘုရား ပြင့္ေတာ္မူလာသည္မွာ ၀ိပႆနာေဟာၾကားေရးသာျဖစ္၏။ သို႔ေသာ္ ဗုဒၶျမတ္စြာသည္ ၀ိႆနာတစ္ခုတည္းကိုသာ အၿမဲတမ္းေဟာၾကားခ့ဲသည္မဟုတ္။ေဒသ ကာလ အဇၥ်ာသယႏွင့္ ထိုက္တန္ေသာ ဇာတ္၀တၳဳ သုတၱန္မ်ားလည္း ေဟာၾကားေတာ္မူခ့ဲ၏။ ပိဋကသံုးပံု၊နိကာယ္ငါးရပ္၊ဓမၼကၡႏၶာ ရွစ္ေသာင္းေလးေထာင္တို႔ကို ေလ့လာသံုးသပ္ၾကည့္လွ်င္ ေလာကေရး ဓမၼေရးစံုလင္သည္ကို ေတြ႔ရ၏။ ေလာကမွ ထြက္ေျမာက္ရာ ေလာကုတၱရာတစ္ခုတည္းကိုသာ ေဟာၾကားခ့ဲသည္မဟုတ္ေပ။ႏုိင္ငံေရး၊စစ္ေရး၊စီးပြားေရး၊အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ႏုိင္ငံတကာေရး၊လူမွဳေရး၊အိမ္ေထာင္ေရး၊ပညာေရး၊က်န္းမာေရး မ်ားစြာစံုလင္သည္သာျဖစ္၏။ ထိုတြင္ အမ်ိဳးသားေရးတရားေတာ္မ်ားလည္း အမ်ားအျပား ပါ၀င္ေလ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ဗုဒၶသာ၀ကမည္သည္ အရွင္ပညာ၀ရတို႔က့ဲသို႔ပင္ ဓမၼေရးရာ၊ေလာကေရးရာမ်ားကို စံုလင္စြာေဟာၾကားရမည္ ျဖစ္ေပသည္။ အႏွစ္ေရာအကာပါ ေဟာၾကားရမည္ျဖစ္ေလသည္။ အႏွစ္ကားဓမၼ၊အကာကားေလာကတည္း။ ေလာကလူသားမ်ားသည္ အကာႏွင့္ ကင္းႏုိင္သူမဟုတ္သလို အကာႏွင့္ ကင္းေကာင္းသည္လည္းမဟုတ္။ၾကက္ဥခြံသာမရွိလွ်င္္ ၾကက္ဥအသားႏွင့္ ၾကက္ဥအႏွစ္ပင္ ရွိေတာ့မည္မဟုတ္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဓမၼကိုေစာင့္ေရွာက္ဖို႔ အကာ(ေလာကီ)တရားလိုအပ္၏။ အကာ(ေလာကီ)ကို ကာကြယ္ဖို႔ အမ်ိဳးသားေရးတရားလိုအပ္၏။ ေလာကလူသားအားလံုး အႏွစ္ေရာ အကာကိုပါ ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ႏုိင္ၾကပါေစသတည္း။ ၀ီရသူ (မစိုးရမ္) (၁၃၇၈ ခု ကဆုန္လ၊ ၂၀၁၆ ခု ေမလ၊ ထုတ္ေ၀သည့္ ဓမၼဒူတ အရွင္ပညာ၀ရ သက္ေတာ္ငါးဆယ္ျပည့္ ေရႊရတုေမြးေန႔ အထိမ္းအမွတ္ ေမာ္ကြန္းစာေစာင္တြင္ ေရးသားမႈကုိ ကူးယူေဖာ္ျပသည္..